Sundarkand
Draft — pending review. This text has been sourced and translated per our editorial policy, but has not yet completed human review against sung versions. Wording may change.
shloka
शान्तं शाश्वतमप्रमेयमनघं निर्वाणशान्तिप्रदं ब्रह्माशम्भुफणीन्द्रसेव्यमनिशं वेदान्तवेद्यं विभुम् । रामाख्यं जगदीश्वरं सुरगुरुं मायामनुष्यं हरिं वन्देऽहं करुणाकरं रघुवरं भूपालचूड़ामणिम् ॥
Shantam shashvatamaprameyamanagham nirvanashantipradam brahmashambhuphanindrasevyamanisham vedantavedyam vibhum, ramakhyam jagadishvaram suragurum mayamanushyam harim vande.aham karunakaram raghuvaram bhupalachu.damanim .
नान्या स्पृहा रघुपते हृदयेऽस्मदीये सत्यं वदामि च भवानखिलान्तरात्मा। भक्तिं प्रयच्छ रघुपुङ्गव निर्भरां मे कामादिदोषरहितं कुरु मानसं च ॥
Nanya sprriha raghupate hrridaye.asmadiye satyam vadami cha bhavanakhilantaratma, bhaktim prayachcha raghupu~ngava nirbharam me kamadidosharahitam kuru manasam cha .
अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहं दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम्। सकलगुणनिधानं वानराणामधीशं रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि ॥
Atulitabaladhamam hemashailabhadeham danujavanakrrishanum j~naninamagraganyam, sakalagunanidhanam vanaranamadhisham raghupatipriyabhaktam vatajatam namami .
chaupai
जामवंत के बचन सुहाए। सुनि हनुमंत हृदय अति भाए ॥
Jamavamta ke bachana suhae, suni hanumamta hrridaya ati bhae .
तब लगि मोहि परिखेहु तुम्ह भाई। सहि दुख कंद मूल फल खाई ॥
Taba lagi mohi parikhehu tumha bhai, sahi dukha kamda mula phala khai .
जब लगि आवौं सीतहि देखी। होइहि काजु मोहि हरष बिसेषी ॥
Jaba lagi avaum sitahi dekhi, hoihi kaju mohi harasha biseshi .
यह कहि नाइ सबन्हि कहुँ माथा। चलेउ हरषि हियँ धरि रघुनाथा ॥
Yaha kahi nai sabanhi kahu.n matha, chaleu harashi hiya.n dhari Raghunatha .
सिंधु तीर एक भूधर सुंदर। कौतुक कूदि चढ़ेउ ता ऊपर ॥
Simdhu tira eka bhudhara sumdara, kautuka kudi cha.dheu ta upara .
बार बार रघुबीर सँभारी। तरकेउ पवनतनय बल भारी ॥
Bara bara Raghubira sa.nbhari, tarakeu Pavanatanaya bala bhari .
जेहिं गिरि चरन देइ हनुमंता। चलेउ सो गा पाताल तुरंता ॥
Jehim giri charana dei hanumamta, chaleu so ga patala turamta .
जिमि अमोघ रघुपति कर बाना। एही भाँति चलेउ हनुमाना ॥
Jimi amogha Raghupati kara bana, ehi bha.nti chaleu hanumana .
जलनिधि रघुपति दूत बिचारी। तैं मैनाक होहि श्रमहारी ॥
Jalanidhi Raghupati duta bichari, taim mainaka hohi shramahari .
doha
हनूमान तेहि परसा कर पुनि कीन्ह प्रनाम। राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ बिश्राम ॥
Hanumana tehi parasa kara puni kinha pranama, rama kaju kinhem binu mohi kaha.n bishrama .
chaupai
जात पवनसुत देवन्ह देखा। जानैं कहुँ बल बुद्धि बिसेषा ॥
Jata Pavanasuta devanha dekha, janaim kahu.n bala buddhi bisesha .
सुरसा नाम अहिन्ह कै माता। पठइन्हि आइ कही तेहिं बाता ॥
Surasa nama ahinha kai mata, pathainhi ai kahi tehim bata .
आजु सुरन्ह मोहि दीन्ह अहारा। सुनत बचन कह पवनकुमारा ॥
Aju suranha mohi dinha ahara, sunata bachana kaha pavanakumara .
राम काजु करि फिरि मैं आवौं। सीता कइ सुधि प्रभुहि सुनावौं ॥
Rama kaju kari phiri maim avaum, Sita kai sudhi prabhuhi sunavaum .
तब तव बदन पैठिहउँ आई। सत्य कहउँ मोहि जान दे माई ॥
Taba tava badana paithihau.n ai, satya kahau.n mohi jana de mai .
कबनेहुँ जतन देइ नहिं जाना। ग्रससि न मोहि कहेउ हनुमाना ॥
Kabanehu.n jatana dei nahim jana, grasasi na mohi kaheu hanumana .
जोजन भरि तेहिं बदनु पसारा। कपि तनु कीन्ह दुगुन बिस्तारा ॥
Jojana bhari tehim badanu pasara, kapi tanu kinha duguna bistara .
सोरह जोजन मुख तेहिं ठयऊ। तुरत पवनसुत बत्तिस भयऊ ॥
Soraha jojana mukha tehim thayau, turata Pavanasuta battisa bhayau .
जस जस सुरसा बदनु बढ़ावा। तासु दून कपि रूप देखावा ॥
Jasa jasa Surasa badanu ba.dhava, tasu duna kapi rupa dekhava .
सत जोजन तेहिं आनन कीन्हा। अति लघु रूप पवनसुत लीन्हा ॥
Sata jojana tehim anana kinha, ati laghu rupa Pavanasuta linha .
बदन पइठि पुनि बाहेर आवा। मागा बिदा ताहि सिरु नावा ॥
Badana paithi puni bahera ava, maga bida tahi siru nava .
मोहि सुरन्ह जेहि लागि पठावा। बुधि बल मरमु तोर मै पावा ॥
Mohi suranha jehi lagi pathava, budhi bala maramu tora mai pava .
doha
राम काजु सबु करिहहु तुम्ह बल बुद्धि निधान। आसिष देह गई सो हरषि चलेउ हनुमान ॥
Rama kaju sabu karihahu tumha bala buddhi nidhana, asisha deha gai so harashi chaleu hanumana .
chaupai
निसिचरि एक सिंधु महुँ रहई। करि माया नभु के खग गहई ॥
Nisichari eka simdhu mahu.n rahai, kari maya nabhu ke khaga gahai .
जीव जंतु जे गगन उड़ाहीं। जल बिलोकि तिन्ह कै परिछाहीं ॥
Jiva jamtu je gagana u.dahim, jala biloki tinha kai parichahim .
गहइ छाहँ सक सो न उड़ाई। एहि बिधि सदा गगनचर खाई ॥
Gahai chaha.n saka so na u.dai, ehi bidhi sada gaganachara khai .
सोइ छल हनूमान कहँ कीन्हा। तासु कपटु कपि तुरतहिं चीन्हा ॥
Soi chala hanumana kaha.n kinha, tasu kapatu kapi turatahim chinha .
ताहि मारि मारुतसुत बीरा। बारिधि पार गयउ मतिधीरा ॥
Tahi mari marutasuta bira, baridhi para gayau matidhira .
तहाँ जाइ देखी बन सोभा। गुंजत चंचरीक मधु लोभा ॥
Taha.n jai dekhi bana sobha, gumjata chamcharika madhu lobha .
नाना तरु फल फूल सुहाए। खग मृग बृंद देखि मन भाए ॥
Nana taru phala phula suhae, khaga mrriga brrimda dekhi mana bhae .
सैल बिसाल देखि एक आगें। ता पर धाइ चढेउ भय त्यागें ॥
Saila bisala dekhi eka agem, ta para dhai chadheu bhaya tyagem .
उमा न कछु कपि कै अधिकाई। प्रभु प्रताप जो कालहि खाई ॥
Uma na kachu kapi kai adhikai, prabhu pratapa jo kalahi khai .
गिरि पर चढि लंका तेहिं देखी। कहि न जाइ अति दुर्ग बिसेषी ॥
Giri para chadhi lamka tehim dekhi, kahi na jai ati Durga biseshi .
अति उतंग जलनिधि चहु पासा। कनक कोट कर परम प्रकासा ॥
Ati utamga jalanidhi chahu pasa, kanaka kota kara parama prakasa .
chhand
कनक कोट बिचित्र मनि कृत सुंदरायतना घना। चउहट्ट हट्ट सुबट्ट बीथीं चारु पुर बहु बिधि बना । गज बाजि खच्चर निकर पदचर रथ बरूथिन्ह को गनै । बहुरूप निसिचर जूथ अतिबल सेन बरनत नहिं बनै ॥
Kanaka kota bichitra mani krrita sumdarayatana ghana, chauhatta hatta subatta bithim charu pura bahu bidhi bana, gaja baji khachchara nikara padachara ratha baruthinha ko ganai, bahurupa nisichara jutha atibala sena baranata nahim banai .
बन बाग उपबन बाटिका सर कूप बापीं सोहहीं। नर नाग सुर गंधर्ब कन्या रूप मुनि मन मोहहीं । कहुँ माल देह बिसाल सैल समान अतिबल गर्जहीं। नाना अखारेन्ह भिरहिं बहु बिधि एक एकन्ह तर्जहीं ॥
Bana baga upabana batika sara kupa bapim sohahim, nara naga sura gamdharba kanya rupa muni mana mohahim, kahu.n mala deha bisala saila samana atibala garjahim, nana akharenha bhirahim bahu bidhi eka ekanha tarjahim .
करि जतन भट कोटिन्ह बिकट तन नगर चहुँ दिसि रच्छहीं। कहुँ महिष मानषु धेनु खर अज खल निसाचर भच्छहीं । एहि लागि तुलसीदास इन्ह की कथा कछु एक है कही। रघुबीर सर तीरथ सरीरन्हि त्यागि गति पैहहिं सही ॥
Kari jatana bhata kotinha bikata tana nagara chahu.n disi rachchahim, kahu.n mahisha manashu dhenu khara aja khala nisachara bhachchahim, ehi lagi tulasidasa inha ki katha kachu eka hai kahi, Raghubira sara tiratha sariranhi tyagi gati paihahim sahi .
doha
पुर रखवारे देखि बहु कपि मन कीन्ह बिचार। अति लघु रूप धरौं निसि नगर करौं पइसार ॥
Pura rakhavare dekhi bahu kapi mana kinha bichara, ati laghu rupa dharaum nisi nagara karaum paisara .
chaupai
मसक समान रूप कपि धरी। लंकहि चलेउ सुमिरि नरहरी ॥
Masaka samana rupa kapi dhari, lamkahi chaleu sumiri narahari .
नाम लंकिनी एक निसिचरी। सो कह चलेसि मोहि निंदरी ॥
Nama lamkini eka nisichari, so kaha chalesi mohi nimdari .
जानेहि नहीं मरमु सठ मोरा। मोर अहार जहाँ लगि चोरा ॥
Janehi nahim maramu satha mora, mora ahara jaha.n lagi chora .
मुठिका एक महा कपि हनी। रुधिर बमत धरनीं ढनमनी ॥
Muthika eka maha kapi hani, rudhira bamata dharanim dhanamani .
पुनि संभारि उठि सो लंका। जोरि पानि कर बिनय संसका ॥
Puni sambhari uthi so lamka, jori pani kara binaya samsaka .
जब रावनहि ब्रह्म बर दीन्हा। चलत बिरंचि कहा मोहि चीन्हा ॥
Jaba ravanahi Brahma bara dinha, chalata biramchi kaha mohi chinha .
बिकल होसि तैं कपि कें मारे। तब जानेसु निसिचर संघारे ॥
Bikala hosi taim kapi kem mare, taba janesu nisichara samghare .
तात मोर अति पुन्य बहूता। देखेउँ नयन राम कर दूता ॥
Tata mora ati punya bahuta, dekheu.n nayana rama kara duta .
doha
तात स्वर्ग अपबर्ग सुख धरिअ तुला एक अंग। तूल न ताहि सकल मिलि जो सुख लव सतसंग ॥
Tata svarga apabarga sukha dharia tula eka amga, tula na tahi sakala mili jo sukha lava satasamga .
chaupai
प्रबिसि नगर कीजे सब काजा। हृदयँ राखि कौसलपुर राजा ॥
Prabisi nagara kije saba kaja, hrridaya.n rakhi kausalapura raja .
गरल सुधा रिपु करहिं मिताई। गोपद सिंधु अनल सितलाई ॥
Garala sudha ripu karahim mitai, gopada simdhu anala sitalai .
गरुड़ सुमेरु रेनू सम ताही। राम कृपा करि चितवा जाही ॥
Garu.da sumeru renu sama tahi, rama krripa kari chitava jahi .
अति लघु रूप धरेउ हनुमाना। पैठा नगर सुमिरि भगवाना ॥
Ati laghu rupa dhareu hanumana, paitha nagara sumiri bhagavana .
मंदिर मंदिर प्रति करि सोधा। देखे जहँ तहँ अगनित जोधा ॥
Mamdira mamdira prati kari sodha, dekhe jaha.n taha.n aganita jodha .
गयउ दसानन मंदिर माहीं। अति बिचित्र कहि जात सो नाहीं ॥
Gayau Dasanana mamdira mahim, ati bichitra kahi jata so nahim .
सयन किए देखा कपि तेही। मंदिर महुँ न दीखि बैदेही ॥
Sayana kie dekha kapi tehi, mamdira mahu.n na dikhi baidehi .
भवन एक पुनि दीख सुहावा। हरि मंदिर तहँ भिन्न बनावा ॥
Bhavana eka puni dikha suhava, hari mamdira taha.n bhinna banava .
doha
रामायुध अंकित गृह सोभा बरनि न जाइ। नव तुलसिका बृंद तहँ देखि हरषि कपिराइ ॥
Ramayudha amkita grriha sobha barani na jai, nava tulasika brrimda taha.n dekhi harashi kapirai .
chaupai
लंका निसिचर निकर निवासा। इहाँ कहाँ सज्जन कर बासा ॥
Lamka nisichara nikara nivasa, iha.n kaha.n sajjana kara basa .
मन महुँ तरक करै कपि लागा। तेहीं समय बिभीषनु जागा ॥
Mana mahu.n taraka karai kapi laga, tehim samaya bibhishanu jaga .
राम राम तेहिं सुमिरन कीन्हा। हृदयँ हरष कपि सज्जन चीन्हा ॥
Rama rama tehim sumirana kinha, hrridaya.n harasha kapi sajjana chinha .
एहि सन हठि करिहउँ पहिचानी। साधु ते होइ न कारज हानी ॥
Ehi sana hathi karihau.n pahichani, sadhu te hoi na karaja hani .
बिप्र रुप धरि बचन सुनाए। सुनत बिभीषण उठि तहँ आए ॥
Bipra rupa dhari bachana sunae, sunata bibhishana uthi taha.n ae .
करि प्रनाम पूँछी कुसलाई। बिप्र कहहु निज कथा बुझाई ॥
Kari pranama pu.nchi kusalai, bipra kahahu nija katha bujhai .
की तुम्ह हरि दासन्ह महँ कोई। मोरें हृदय प्रीति अति होई ॥
Ki tumha hari dasanha maha.n koi, morem hrridaya priti ati hoi .
की तुम्ह रामु दीन अनुरागी। आयहु मोहि करन बड़भागी ॥
Ki tumha ramu dina anuragi, ayahu mohi karana ba.dabhagi .
doha
तब हनुमंत कही सब राम कथा निज नाम। सुनत जुगल तन पुलक मन मगन सुमिरि गुन ग्राम ॥
Taba hanumamta kahi saba rama katha nija nama, sunata jugala tana pulaka mana magana sumiri guna grama .
chaupai
सुनहु पवनसुत रहनि हमारी। जिमि दसनन्हि महुँ जीभ बिचारी ॥
Sunahu Pavanasuta rahani hamari, jimi dasananhi mahu.n jibha bichari .
तात कबहुँ मोहि जानि अनाथा। करिहहिं कृपा भानुकुल नाथा ॥
Tata kabahu.n mohi jani anatha, karihahim krripa bhanukula natha .
तामस तनु कछु साधन नाहीं। प्रीति न पद सरोज मन माहीं ॥
Tamasa tanu kachu sadhana nahim, priti na pada saroja mana mahim .
अब मोहि भा भरोस हनुमंता। बिनु हरिकृपा मिलहिं नहिं संता ॥
Aba mohi bha bharosa hanumamta, binu harikrripa milahim nahim samta .
जौ रघुबीर अनुग्रह कीन्हा। तौ तुम्ह मोहि दरसु हठि दीन्हा ॥
Jau Raghubira anugraha kinha, tau tumha mohi darasu hathi dinha .
सुनहु बिभीषन प्रभु कै रीती। करहिं सदा सेवक पर प्रीती ॥
Sunahu bibhishana prabhu kai riti, karahim sada sevaka para priti .
कहहु कवन मैं परम कुलीना। कपि चंचल सबहीं बिधि हीना ॥
Kahahu kavana maim parama kulina, kapi chamchala sabahim bidhi hina .
प्रात लेइ जो नाम हमारा। तेहि दिन ताहि न मिलै अहारा ॥
Prata lei jo nama hamara, tehi dina tahi na milai ahara .
doha
अस मैं अधम सखा सुनु मोहू पर रघुबीर। कीन्ही कृपा सुमिरि गुन भरे बिलोचन नीर ॥
Asa maim adhama sakha sunu mohu para Raghubira, kinhi krripa sumiri guna bhare bilochana nira .
chaupai
जानतहूँ अस स्वामि बिसारी। फिरहिं ते काहे न होहिं दुखारी ॥
Janatahu.n asa svami bisari, phirahim te kahe na hohim dukhari .
एहि बिधि कहत राम गुन ग्रामा। पावा अनिर्बाच्य बिश्रामा ॥
Ehi bidhi kahata rama guna grama, pava anirbachya bishrama .
पुनि सब कथा बिभीषन कही। जेहि बिधि जनकसुता तहँ रही ॥
Puni saba katha bibhishana kahi, jehi bidhi Janakasuta taha.n rahi .
तब हनुमंत कहा सुनु भ्राता। देखी चहउँ जानकी माता ॥
Taba hanumamta kaha sunu bhrata, dekhi chahau.n Janaki mata .
जुगुति बिभीषन सकल सुनाई। चलेउ पवनसुत बिदा कराई ॥
Juguti bibhishana sakala sunai, chaleu Pavanasuta bida karai .
करि सोइ रूप गयउ पुनि तहवाँ। बन असोक सीता रह जहवाँ ॥
Kari soi rupa gayau puni tahava.n, bana asoka Sita raha jahava.n .
देखि मनहि महुँ कीन्ह प्रनामा। बैठेहिं बीति जात निसि जामा ॥
Dekhi manahi mahu.n kinha pranama, baithehim biti jata nisi jama .
कृस तन सीस जटा एक बेनी। जपति हृदयँ रघुपति गुन श्रेनी ॥
Krrisa tana sisa jata eka beni, japati hrridaya.n Raghupati guna shreni .
doha
निज पद नयन दिएँ मन राम पद कमल लीन। परम दुखी भा पवनसुत देखि जानकी दीन ॥
Nija pada nayana die.n mana rama pada kamala lina, parama dukhi bha Pavanasuta dekhi Janaki dina .
chaupai
तरु पल्लव महुँ रहा लुकाई। करइ बिचार करौं का भाई ॥
Taru pallava mahu.n raha lukai, karai bichara karaum ka bhai .
तेहि अवसर रावनु तहँ आवा। संग नारि बहु किएँ बनावा ॥
Tehi avasara ravanu taha.n ava, samga nari bahu kie.n banava .
बहु बिधि खल सीतहि समुझावा। साम दान भय भेद देखावा ॥
Bahu bidhi khala sitahi samujhava, sama dana bhaya bheda dekhava .
कह रावनु सुनु सुमुखि सयानी। मंदोदरी आदि सब रानी ॥
Kaha ravanu sunu sumukhi sayani, mamdodari adi saba rani .
तव अनुचरीं करउँ पन मोरा। एक बार बिलोकु मम ओरा ॥
Tava anucharim karau.n pana mora, eka bara biloku mama ora .
तृन धरि ओट कहति बैदेही। सुमिरि अवधपति परम सनेही ॥
Trrina dhari ota kahati baidehi, sumiri avadhapati parama sanehi .
सुनु दसमुख खद्योत प्रकासा। कबहुँ कि नलिनी करइ बिकासा ॥
Sunu dasamukha khadyota prakasa, kabahu.n ki nalini karai bikasa .
अस मन समुझु कहति जानकी। खल सुधि नहिं रघुबीर बान की ॥
Asa mana samujhu kahati Janaki, khala sudhi nahim Raghubira bana ki .
सठ सूने हरि आनेहि मोहि। अधम निलज्ज लाज नहिं तोही ॥
Satha sune hari anehi mohi, adhama nilajja laja nahim tohi .
doha
आपुहि सुनि खद्योत सम रामहि भानु समान। परुष बचन सुनि काढ़ि असि बोला अति खिसिआन ॥
Apuhi suni khadyota sama ramahi bhanu samana, parusha bachana suni ka.dhi asi bola ati khisiana .
chaupai
सीता तैं मम कृत अपमाना। कटिहउँ तव सिर कठिन कृपाना ॥
Sita taim mama krrita apamana, katihau.n tava sira kathina krripana .
नाहिं त सपदि मानु मम बानी। सुमुखि होति न त जीवन हानी ॥
Nahim ta sapadi manu mama bani, sumukhi hoti na ta jivana hani .
स्याम सरोज दाम सम सुंदर। प्रभु भुज करि कर सम दसकंधर ॥
Syama saroja dama sama sumdara, prabhu bhuja kari kara sama dasakamdhara .
सो भुज कंठ कि तव असि घोरा। सुनु सठ अस प्रवान पन मोरा ॥
So bhuja kamtha ki tava asi ghora, sunu satha asa pravana pana mora .
चंद्रहास हरु मम परितापं। रघुपति बिरह अनल संजातं ॥
Chamdrahasa haru mama paritapam, Raghupati biraha anala samjatam .
सीतल निसित बहसि बर धारा। कह सीता हरु मम दुख भारा ॥
Sitala nisita bahasi bara dhara, kaha Sita haru mama dukha bhara .
सुनत बचन पुनि मारन धावा। मयतनयाँ कहि नीति बुझावा ॥
Sunata bachana puni marana dhava, mayatanaya.n kahi niti bujhava .
कहेसि सकल निसिचरिन्ह बोलाई। सीतहि बहु बिधि त्रासहु जाई ॥
Kahesi sakala nisicharinha bolai, sitahi bahu bidhi trasahu jai .
मास दिवस महुँ कहा न माना। तौ मैं मारबि काढ़ि कृपाना ॥
Masa divasa mahu.n kaha na mana, tau maim marabi ka.dhi krripana .
doha
भवन गयउ दसकंधर इहाँ पिसाचिनि बृंद। सीतहि त्रास देखावहि धरहिं रूप बहु मंद ॥
Bhavana gayau dasakamdhara iha.n pisachini brrimda, sitahi trasa dekhavahi dharahim rupa bahu mamda .
chaupai
त्रिजटा नाम राच्छसी एका। राम चरन रति निपुन बिबेका ॥
Trijata nama rachchasi eka, rama charana rati nipuna bibeka .
सबन्हौ बोलि सुनाएसि सपना। सीतहि सेइ करहु हित अपना ॥
Sabanhau boli sunaesi sapana, sitahi sei karahu hita apana .
सपनें बानर लंका जारी। जातुधान सेना सब मारी ॥
Sapanem banara lamka jari, jatudhana sena saba mari .
खर आरूढ़ नगन दससीसा। मुंडित सिर खंडित भुज बीसा ॥
Khara aru.dha nagana Dasasisa, mumdita sira khamdita bhuja bisa .
एहि बिधि सो दच्छिन दिसि जाई। लंका मनहुँ बिभीषन पाई ॥
Ehi bidhi so dachchina disi jai, lamka manahu.n bibhishana pai .
नगर फिरी रघुबीर दोहाई। तब प्रभु सीता बोलि पठाई ॥
Nagara phiri Raghubira dohai, taba prabhu Sita boli pathai .
यह सपना में कहउँ पुकारी। होइहि सत्य गएँ दिन चारी ॥
Yaha sapana mem kahau.n pukari, hoihi satya gae.n dina chari .
तासु बचन सुनि ते सब डरीं। जनकसुता के चरनन्हि परीं ॥
Tasu bachana suni te saba darim, Janakasuta ke charananhi parim .
doha
जहँ तहँ गईं सकल तब सीता कर मन सोच। मास दिवस बीतें मोहि मारिहि निसिचर पोच ॥
Jaha.n taha.n gaim sakala taba Sita kara mana socha, masa divasa bitem mohi marihi nisichara pocha .
chaupai
त्रिजटा सन बोली कर जोरी। मातु बिपति संगिनि तैं मोरी ॥
Trijata sana boli kara jori, matu bipati samgini taim mori .
तजौं देह करु बेगि उपाई। दुसहु बिरहु अब नहिं सहि जाई ॥
Tajaum deha karu begi upai, dusahu birahu aba nahim sahi jai .
आनि काठ रचु चिता बनाई। मातु अनल पुनि देहि लगाई ॥
Ani katha rachu chita banai, matu anala puni dehi lagai .
सत्य करहि मम प्रीति सयानी। सुनै को श्रवन सूल सम बानी ॥
Satya karahi mama priti sayani, sunai ko shravana sula sama bani .
सुनत बचन पद गहि समुझाएसि। प्रभु प्रताप बल सुजसु सुनाएसि ॥
Sunata bachana pada gahi samujhaesi, prabhu pratapa bala sujasu sunaesi .
निसि न अनल मिल सुनु सुकुमारी। अस कहि सो निज भवन सिधारी ॥
Nisi na anala mila sunu sukumari, asa kahi so nija bhavana sidhari .
कह सीता बिधि भा प्रतिकूला। मिलहि न पावक मिटिहि न सूला ॥
Kaha Sita bidhi bha pratikula, milahi na pavaka mitihi na sula .
देखिअत प्रगट गगन अंगारा। अवनि न आवत एकउ तारा ॥
Dekhiata pragata gagana amgara, avani na avata ekau tara .
पावकमय ससि स्त्रवत न आगी। मानहुँ मोहि जानि हतभागी ॥
Pavakamaya sasi stravata na agi, manahu.n mohi jani hatabhagi .
सुनहि बिनय मम बिटप असोका। सत्य नाम करु हरु मम सोका ॥
Sunahi binaya mama bitapa asoka, satya nama karu haru mama soka .
नूतन किसलय अनल समाना। देहि अगिनि जनि करहि निदाना ॥
Nutana kisalaya anala samana, dehi agini jani karahi nidana .
देखि परम बिरहाकुल सीता। सो छन कपिहि कलप सम बीता ॥
Dekhi parama birahakula Sita, so chana kapihi kalapa sama bita .
sortha
कपि करि हृदयँ बिचार दीन्हि मुद्रिका डारी तब। जनु असोक अंगार दीन्हि हरषि उठि कर गहेउ ॥
Kapi kari hrridaya.n bichara dinhi mudrika dari taba, janu asoka amgara dinhi harashi uthi kara gaheu .
chaupai
तब देखी मुद्रिका मनोहर। राम नाम अंकित अति सुंदर ॥
Taba dekhi mudrika manohara, rama nama amkita ati sumdara .
चकित चितव मुदरी पहिचानी। हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी ॥
Chakita chitava mudari pahichani, harasha bishada hrridaya.n akulani .
जीति को सकइ अजय रघुराई। माया तें असि रचि नहिं जाई ॥
Jiti ko sakai ajaya Raghurai, maya tem asi rachi nahim jai .
सीता मन बिचार कर नाना। मधुर बचन बोलेउ हनुमाना ॥
Sita mana bichara kara nana, madhura bachana boleu hanumana .
रामचंद्र गुन बरनैं लागा। सुनतहिं सीता कर दुख भागा ॥
Ramachamdra guna baranaim laga, sunatahim Sita kara dukha bhaga .
लागीं सुनैं श्रवन मन लाई। आदिहु तें सब कथा सुनाई ॥
Lagim sunaim shravana mana lai, adihu tem saba katha sunai .
श्रवनामृत जेहिं कथा सुहाई। कहि सो प्रगट होति किन भाई ॥
Shravanamrrita jehim katha suhai, kahi so pragata hoti kina bhai .
तब हनुमंत निकट चलि गयऊ। फिरि बैंठीं मन बिसमय भयऊ ॥
Taba hanumamta nikata chali gayau, phiri baimthim mana bisamaya bhayau .
राम दूत मैं मातु जानकी। सत्य सपथ करुनानिधान की ॥
Rama duta maim matu Janaki, satya sapatha karunanidhana ki .
यह मुद्रिका मातु मैं आनी। दीन्हि राम तुम्ह कहँ सहिदानी ॥
Yaha mudrika matu maim ani, dinhi rama tumha kaha.n sahidani .
नर बानरहि संग कहु कैसें। कहि कथा भइ संगति जैसें ॥
Nara banarahi samga kahu kaisem, kahi katha bhai samgati jaisem .
doha
कपि के बचन सप्रेम सुनि उपजा मन बिस्वास। जाना मन क्रम बचन यह कृपासिंधु कर दास ॥
Kapi ke bachana saprema suni upaja mana bisvasa, jana mana krama bachana yaha krripasimdhu kara dasa .
chaupai
हरिजन जानि प्रीति अति गाढ़ी। सजल नयन पुलकावलि बाढ़ी ॥
Harijana jani priti ati ga.dhi, sajala nayana pulakavali ba.dhi .
बूड़त बिरह जलधि हनुमाना। भयउ तात मों कहुँ जलजाना ॥
Bu.data biraha jaladhi hanumana, bhayau tata mom kahu.n jalajana .
अब कहु कुसल जाउँ बलिहारी। अनुज सहित सुख भवन खरारी ॥
Aba kahu kusala jau.n balihari, anuja sahita sukha bhavana kharari .
कोमलचित कृपाल रघुराई। कपि केहि हेतु धरी निठुराई ॥
Komalachita krripala Raghurai, kapi kehi hetu dhari nithurai .
सहज बानि सेवक सुख दायक। कबहुँक सुरति करत रघुनायक ॥
Sahaja bani sevaka sukha dayaka, kabahu.nka surati karata raghunayaka .
कबहुँ नयन मम सीतल ताता। होइहहि निरखि स्याम मृदु गाता ॥
Kabahu.n nayana mama sitala tata, hoihahi nirakhi syama mrridu gata .
बचनु न आव नयन भरे बारी। अहह नाथ हौं निपट बिसारी ॥
Bachanu na ava nayana bhare bari, ahaha natha haum nipata bisari .
देखि परम बिरहाकुल सीता। बोला कपि मृदु बचन बिनीता ॥
Dekhi parama birahakula Sita, bola kapi mrridu bachana binita .
मातु कुसल प्रभु अनुज समेता। तव दुख दुखी सुकृपा निकेता ॥
Matu kusala prabhu anuja sameta, tava dukha dukhi sukrripa niketa .
जनि जननी मानहु जियँ ऊना। तुम्ह ते प्रेमु राम कें दूना ॥
Jani janani manahu jiya.n una, tumha te premu rama kem duna .
doha
रघुपति कर संदेसु अब सुनु जननी धरि धीर। अस कहि कपि गद गद भयउ भरे बिलोचन नीर ॥
Raghupati kara samdesu aba sunu janani dhari dhira, asa kahi kapi Gada Gada bhayau bhare bilochana nira .
chaupai
कहेउ राम बियोग तव सीता। मो कहुँ सकल भए बिपरीता ॥
Kaheu rama biyoga tava Sita, mo kahu.n sakala bhae biparita .
नव तरु किसलय मनहुँ कृसानू। कालनिसा सम निसि ससि भानू ॥
Nava taru kisalaya manahu.n krrisanu, kalanisa sama nisi sasi bhanu .
कुबलय बिपिन कुंत बन सरिसा। बारिद तपत तेल जनु बरिसा ॥
Kubalaya bipina kumta bana sarisa, barida tapata tela janu barisa .
जे हित रहे करत तेइ पीरा। उरग स्वास सम त्रिबिध समीरा ॥
Je hita rahe karata tei pira, uraga svasa sama tribidha samira .
कहेहू तें कछु दुख घटि होई। काहि कहौं यह जान न कोई ॥
Kahehu tem kachu dukha ghati hoi, kahi kahaum yaha jana na koi .
तत्त्व प्रेम कर मम अरु तोरा। जानत प्रिया एकु मनु मोरा ॥
Tattva prema kara mama aru tora, janata priya eku manu mora .
सो मनु सदा रहत तोहि पाहीं। जानु प्रीति रसु एतेनहि माहीं ॥
So manu sada rahata tohi pahim, janu priti rasu etenahi mahim .
प्रभु संदेसु सुनत बैदेही। मगन प्रेम तन सुधि नहिं तेही ॥
Prabhu samdesu sunata baidehi, magana prema tana sudhi nahim tehi .
कह कपि हृदयँ धीर धरु माता। सुमिरु राम सेवक सुखदाता ॥
Kaha kapi hrridaya.n dhira dharu mata, sumiru rama sevaka sukhadata .
उर आनहु रघुपति प्रभुताई। सुनि मम बचन तजहु कदराई ॥
Ura anahu Raghupati prabhutai, suni mama bachana tajahu kadarai .
doha
निसिचर निकर पतंग सम रघुपति बान कृसानु। जननी हृदयँ धीर धरु जरे निसाचर जानु ॥
Nisichara nikara patamga sama Raghupati bana krrisanu, janani hrridaya.n dhira dharu jare nisachara janu .
chaupai
जौं रघुबीर होति सुधि पाई। करते नहिं बिलंबु रघुराई ॥
Jaum Raghubira hoti sudhi pai, karate nahim bilambu Raghurai .
रामबान रबि उएँ जानकी। तम बरूथ कहँ जातुधान की ॥
Ramabana rabi ue.n Janaki, tama barutha kaha.n jatudhana ki .
अबहिं मातु मैं जाउँ लवाई। प्रभु आयसु नहिं राम दोहाई ॥
Abahim matu maim jau.n lavai, prabhu ayasu nahim rama dohai .
कछुक दिवस जननी धरु धीरा। कपिन्ह सहित अइहहिं रघुबीरा ॥
Kachuka divasa janani dharu dhira, kapinha sahita aihahim Raghubira .
निसिचर मारि तोहि लै जैहहिं। तिहुँ पुर नारदादि जसु गैहहिं ॥
Nisichara mari tohi lai jaihahim, tihu.n pura naradadi jasu gaihahim .
हैं सुत कपि सब तुम्हहि समाना। जातुधान अति भट बलवाना ॥
Haim suta kapi saba tumhahi samana, jatudhana ati bhata balavana .
मोरें हृदय परम संदेहा। सुनि कपि प्रगट कीन्ह निज देहा ॥
Morem hrridaya parama samdeha, suni kapi pragata kinha nija deha .
कनक भूधराकार सरीरा। समर भयंकर अतिबल बीरा ॥
Kanaka bhudharakara sarira, samara bhayamkara atibala bira .
सीता मन भरोस तब भयऊ। पुनि लघु रूप पवनसुत लयऊ ॥
Sita mana bharosa taba bhayau, puni laghu rupa Pavanasuta layau .
doha
सुनु माता साखामृग नहिं बल बुद्धि बिसाल। प्रभु प्रताप तें गरुड़हि खाइ परम लघु ब्याल ॥
Sunu mata sakhamrriga nahim bala buddhi bisala, prabhu pratapa tem garu.dahi khai parama laghu byala .
chaupai
मन संतोष सुनत कपि बानी। भगति प्रताप तेज बल सानी ॥
Mana samtosha sunata kapi bani, bhagati pratapa teja bala sani .
आसिष दीन्हि रामप्रिय जाना। होहु तात बल सील निधाना ॥
Asisha dinhi ramapriya jana, hohu tata bala sila nidhana .
अजर अमर गुननिधि सुत होहू। करहुँ बहुत रघुनायक छोहू ॥
Ajara amara gunanidhi suta hohu, karahu.n bahuta raghunayaka chohu .
करहुँ कृपा प्रभु अस सुनि काना। निर्भर प्रेम मगन हनुमाना ॥
Karahu.n krripa prabhu asa suni kana, nirbhara prema magana hanumana .
बार बार नाएसि पद सीसा। बोला बचन जोरि कर कीसा ॥
Bara bara naesi pada sisa, bola bachana jori kara kisa .
अब कृतकृत्य भयउँ मैं माता। आसिष तव अमोघ बिख्याता ॥
Aba krritakrritya bhayau.n maim mata, asisha tava amogha bikhyata .
सुनहु मातु मोहि अतिसय भूखा। लागि देखि सुंदर फल रूखा ॥
Sunahu matu mohi atisaya bhukha, lagi dekhi sumdara phala rukha .
सुनु सुत करहिं बिपिन रखवारी। परम सुभट रजनीचर भारी ॥
Sunu suta karahim bipina rakhavari, parama subhata rajanichara bhari .
तिन्ह कर भय माता मोहि नाहीं। जौं तुम्ह सुख मानहु मन माहीं ॥
Tinha kara bhaya mata mohi nahim, jaum tumha sukha manahu mana mahim .
doha
देखि बुद्धि बल निपुन कपि कहेउ जानकीं जाहु। रघुपति चरन हृदयँ धरि तात मधुर फल खाहु ॥
Dekhi buddhi bala nipuna kapi kaheu janakim jahu, Raghupati charana hrridaya.n dhari tata madhura phala khahu .
chaupai
चलेउ नाइ सिरु पैठेउ बागा। फल खाएसि तरु तोरैं लागा ॥
Chaleu nai siru paitheu baga, phala khaesi taru toraim laga .
रहे तहाँ बहु भट रखवारे। कछु मारेसि कछु जाइ पुकारे ॥
Rahe taha.n bahu bhata rakhavare, kachu maresi kachu jai pukare .
नाथ एक आवा कपि भारी। तेहिं असोक बाटिका उजारी ॥
Natha eka ava kapi bhari, tehim asoka batika ujari .
खाएसि फल अरु बिटप उपारे। रच्छक मर्दि मर्दि महि डारे ॥
Khaesi phala aru bitapa upare, rachchaka mardi mardi mahi dare .
सुनि रावन पठए भट नाना। तिन्हहि देखि गर्जेउ हनुमाना ॥
Suni Ravana pathae bhata nana, tinhahi dekhi garjeu hanumana .
सब रजनीचर कपि संघारे। गए पुकारत कछु अधमारे ॥
Saba rajanichara kapi samghare, gae pukarata kachu adhamare .
पुनि पठयउ तेहिं अच्छकुमारा। चला संग लै सुभट अपारा ॥
Puni pathayau tehim achchakumara, chala samga lai subhata apara .
आवत देखि बिटप गहि तर्जा। ताहि निपाति महाधुनि गर्जा ॥
Avata dekhi bitapa gahi tarja, tahi nipati mahadhuni garja .
doha
कछु मारेसि कछु मर्देसि कछु मिलएसि धरि धूरि। कछु पुनि जाइ पुकारे प्रभु मर्कट बल भूरि ॥
Kachu maresi kachu mardesi kachu milaesi dhari dhuri, kachu puni jai pukare prabhu markata bala bhuri .
chaupai
सुनि सुत बध लंकेस रिसाना। पठएसि मेघनाद बलवाना ॥
Suni suta badha lamkesa risana, pathaesi meghanada balavana .
मारसि जनि सुत बांधेसु ताही। देखिअ कपिहि कहाँ कर आही ॥
Marasi jani suta bamdhesu tahi, dekhia kapihi kaha.n kara ahi .
चला इंद्रजित अतुलित जोधा। बंधु निधन सुनि उपजा क्रोधा ॥
Chala imdrajita atulita jodha, bamdhu nidhana suni upaja krodha .
कपि देखा दारुन भट आवा। कटकटाइ गर्जा अरु धावा ॥
Kapi dekha daruna bhata ava, katakatai garja aru dhava .
अति बिसाल तरु एक उपारा। बिरथ कीन्ह लंकेस कुमारा ॥
Ati bisala taru eka upara, biratha kinha lamkesa kumara .
रहे महाभट ताके संगा। गहि गहि कपि मर्दइ निज अंगा ॥
Rahe mahabhata take samga, gahi gahi kapi mardai nija amga .
तिन्हहि निपाति ताहि सन बाजा। भिरे जुगल मानहुँ गजराजा। मुठिका मारि चढ़ा तरु जाई। ताहि एक छन मुरुछा आई ॥
Tinhahi nipati tahi sana baja, bhire jugala manahu.n gajaraja, muthika mari cha.dha taru jai, tahi eka chana murucha ai .
उठि बहोरि कीन्हिसि बहु माया। जीति न जाइ प्रभंजन जाया ॥
Uthi bahori kinhisi bahu maya, jiti na jai prabhamjana jaya .
doha
ब्रह्म अस्त्र तेहिं साँधा कपि मन कीन्ह बिचार। जौं न ब्रह्मसर मानउँ महिमा मिटइ अपार ॥
Brahma astra tehim sa.ndha kapi mana kinha bichara, jaum na brahmasara manau.n mahima mitai apara .
chaupai
ब्रह्मबान कपि कहुँ तेहि मारा। परतिहुँ बार कटकु संघारा ॥
Brahmabana kapi kahu.n tehi mara, paratihu.n bara kataku samghara .
तेहि देखा कपि मुरुछित भयऊ। नागपास बाँधेसि लै गयऊ ॥
Tehi dekha kapi muruchita bhayau, nagapasa ba.ndhesi lai gayau .
जासु नाम जपि सुनहु भवानी। भव बंधन काटहिं नर ग्यानी ॥
Jasu nama japi sunahu Bhavani, bhava bamdhana katahim nara gyani .
तासु दूत कि बंध तरु आवा। प्रभु कारज लगि कपिहिं बँधावा ॥
Tasu duta ki bamdha taru ava, prabhu karaja lagi kapihim ba.ndhava .
कपि बंधन सुनि निसिचर धाए। कौतुक लागि सभाँ सब आए ॥
Kapi bamdhana suni nisichara dhae, kautuka lagi sabha.n saba ae .
दसमुख सभा दीखि कपि जाई। कहि न जाइ कछु अति प्रभुताई ॥
Dasamukha sabha dikhi kapi jai, kahi na jai kachu ati prabhutai .
कर जोरें सुर दिसिप बिनीता। भृकुटि बिलोकत सकल सभीता ॥
Kara jorem sura disipa binita, bhrrikuti bilokata sakala sabhita .
देखि प्रताप न कपि मन संका। जिमि अहिगन महुँ गरुड़ असंका ॥
Dekhi pratapa na kapi mana samka, jimi ahigana mahu.n garu.da asamka .
doha
कपिहि बिलोकि दसानन बिहसा कहि दुर्बाद। सुत बध सुरति कीन्हि पुनि उपजा हृदयँ बिषाद ॥
Kapihi biloki Dasanana bihasa kahi durbada, suta badha surati kinhi puni upaja hrridaya.n bishada .
chaupai
कह लंकेस कवन तैं कीसा। केहिं के बल घालेहि बन खीसा ॥
Kaha lamkesa kavana taim kisa, kehim ke bala ghalehi bana khisa .
की धौं श्रवन सुनेहि नहिं मोही। देखउँ अति असंक सठ तोही ॥
Ki dhaum shravana sunehi nahim mohi, dekhau.n ati asamka satha tohi .
मारे निसिचर केहिं अपराधा। कहु सठ तोहि न प्रान कइ बाधा ॥
Mare nisichara kehim aparadha, kahu satha tohi na prana kai badha .
सुन रावन ब्रह्मांड निकाया। पाइ जासु बल बिरचित माया ॥
Suna Ravana brahmamda nikaya, pai jasu bala birachita maya .
जाकें बल बिरंचि हरि ईसा। पालत सृजत हरत दससीसा। जा बल सीस धरत सहसानन। अंडकोस समेत गिरि कानन ॥
Jakem bala biramchi hari isa, palata srrijata harata Dasasisa, ja bala sisa dharata sahasanana, amdakosa sameta giri kanana .
धरइ जो बिबिध देह सुरत्राता। तुम्ह ते सठन्ह सिखावनु दाता। हर कोदंड कठिन जेहि भंजा। तेहि समेत नृप दल मद गंजा ॥
Dharai jo bibidha deha suratrata, tumha te sathanha sikhavanu data, hara kodamda kathina jehi bhamja, tehi sameta nrripa dala mada gamja .
खर दूषन त्रिसिरा अरु बाली। बधे सकल अतुलित बलसाली ॥
Khara dushana trisira aru bali, badhe sakala atulita balasali .
doha
जाके बल लवलेस तें जितेहु चराचर झारि। तासु दूत मैं जा करि हरि आनेहु प्रिय नारि ॥
Jake bala lavalesa tem jitehu charachara jhari, tasu duta maim ja kari hari anehu priya nari .
chaupai
जानउँ मैं तुम्हारि प्रभुताई। सहसबाहु सन परी लराई ॥
Janau.n maim tumhari prabhutai, sahasabahu sana pari larai .
समर बालि सन करि जसु पावा। सुनि कपि बचन बिहसि बिहरावा ॥
Samara bali sana kari jasu pava, suni kapi bachana bihasi biharava .
खायउँ फल प्रभु लागी भूँखा। कपि सुभाव तें तोरेउँ रूखा ॥
Khayau.n phala prabhu lagi bhu.nkha, kapi subhava tem toreu.n rukha .
सब कें देह परम प्रिय स्वामी। मारहिं मोहि कुमारग गामी ॥
Saba kem deha parama priya svami, marahim mohi kumaraga gami .
जिन्ह मोहि मारा ते मैं मारे। तेहि पर बाँधेउ तनयँ तुम्हारे ॥
Jinha mohi mara te maim mare, tehi para ba.ndheu tanaya.n tumhare .
मोहि न कछु बाँधे कइ लाजा। कीन्ह चहउँ निज प्रभु कर काजा ॥
Mohi na kachu ba.ndhe kai laja, kinha chahau.n nija prabhu kara kaja .
बिनती करउँ जोरि कर रावन। सुनहु मान तजि मोर सिखावन ॥
Binati karau.n jori kara Ravana, sunahu mana taji mora sikhavana .
देखहु तुम्ह निज कुलहि बिचारी। भ्रम तजि भजहु भगत भय हारी ॥
Dekhahu tumha nija kulahi bichari, bhrama taji bhajahu bhagata bhaya hari .
जाकें डर अति काल डेराई। जो सुर असुर चराचर खाई ॥
Jakem dara ati kala derai, jo sura asura charachara khai .
तासों बयरु कबहुँ नहिं कीजै। मोरे कहें जानकी दीजै ॥
Tasom bayaru kabahu.n nahim kijai, more kahem Janaki dijai .
doha
प्रनतपाल रघुनायक करुना सिंधु खरारि। गएँ सरन प्रभु राखिहैं तव अपराध बिसारि ॥
Pranatapala raghunayaka karuna simdhu kharari, gae.n sarana prabhu rakhihaim tava aparadha bisari .
chaupai
राम चरन पंकज उर धरहू। लंका अचल राज तुम्ह करहू ॥
Rama charana pamkaja ura dharahu, lamka achala raja tumha karahu .
रिषि पुलिस्त जसु बिमल मंयका। तेहि ससि महुँ जनि होहु कलंका ॥
Rishi pulista jasu bimala mamyaka, tehi sasi mahu.n jani hohu kalamka .
राम नाम बिनु गिरा न सोहा। देखु बिचारि त्यागि मद मोहा ॥
Rama nama binu gira na soha, dekhu bichari tyagi mada moha .
बसन हीन नहिं सोह सुरारी। सब भूषण भूषित बर नारी ॥
Basana hina nahim soha surari, saba bhushana bhushita bara nari .
राम बिमुख संपति प्रभुताई। जाइ रही पाई बिनु पाई ॥
Rama bimukha sampati prabhutai, jai rahi pai binu pai .
सजल मूल जिन्ह सरितन्ह नाहीं। बरषि गए पुनि तबहिं सुखाहीं ॥
Sajala mula jinha saritanha nahim, barashi gae puni tabahim sukhahim .
सुनु दसकंठ कहउँ पन रोपी। बिमुख राम त्राता नहिं कोपी ॥
Sunu dasakamtha kahau.n pana ropi, bimukha rama trata nahim kopi .
संकर सहस बिष्नु अज तोही। सकहिं न राखि राम कर द्रोही ॥
Samkara sahasa bishnu aja tohi, sakahim na rakhi rama kara drohi .
doha
मोहमूल बहु सूल प्रद त्यागहु तम अभिमान। भजहु राम रघुनायक कृपा सिंधु भगवान ॥
Mohamula bahu sula prada tyagahu tama abhimana, bhajahu rama raghunayaka krripa simdhu bhagavana .
chaupai
जदपि कहि कपि अति हित बानी। भगति बिबेक बिरति नय सानी ॥
Jadapi kahi kapi ati hita bani, bhagati bibeka birati naya sani .
बोला बिहसि महा अभिमानी। मिला हमहि कपि गुर बड़ ग्यानी ॥
Bola bihasi maha abhimani, mila hamahi kapi gura ba.da gyani .
मृत्यु निकट आई खल तोही। लागेसि अधम सिखावन मोही ॥
Mrrityu nikata ai khala tohi, lagesi adhama sikhavana mohi .
उलटा होइहि कह हनुमाना। मतिभ्रम तोर प्रगट मैं जाना ॥
Ulata hoihi kaha hanumana, matibhrama tora pragata maim jana .
सुनि कपि बचन बहुत खिसिआना। बेगि न हरहुँ मूढ़ कर प्राना ॥
Suni kapi bachana bahuta khisiana, begi na harahu.n mu.dha kara prana .
सुनत निसाचर मारन धाए। सचिवन्ह सहित बिभीषनु आए। नाइ सीस करि बिनय बहूता। नीति बिरोध न मारिअ दूता ॥
Sunata nisachara marana dhae, sachivanha sahita bibhishanu ae, nai sisa kari binaya bahuta, niti birodha na maria duta .
आन दंड कछु करिअ गोसाँई। सबहीं कहा मंत्र भल भाई ॥
Ana damda kachu karia gosa.ni, sabahim kaha mamtra bhala bhai .
सुनत बिहसि बोला दसकंधर। अंग भंग करि पठयइअ बंदर ॥
Sunata bihasi bola dasakamdhara, amga bhamga kari pathayaia bamdara .
doha
कपि कें ममता पूँछ पर सबहि कहउँ समुझाइ। तेल बोरि पट बाँधि पुनि पावक देहु लगाइ ॥
Kapi kem mamata pu.ncha para sabahi kahau.n samujhai, tela bori pata ba.ndhi puni pavaka dehu lagai .
chaupai
पूँछहीन बानर तहँ जाइहि। तब सठ निज नाथहि लइ आइहि ॥
Pu.nchahina banara taha.n jaihi, taba satha nija nathahi lai aihi .
जिन्ह कै कीन्हसि बहुत बड़ाई। देखेउँ मैं तिन्ह कै प्रभुताई ॥
Jinha kai kinhasi bahuta ba.dai, dekheu.n maim tinha kai prabhutai .
बचन सुनत कपि मन मुसुकाना। भइ सहाय सारद मैं जाना ॥
Bachana sunata kapi mana musukana, bhai sahaya sarada maim jana .
जातुधान सुनि रावन बचना। लागे रचैं मूढ़ सोइ रचना ॥
Jatudhana suni Ravana bachana, lage rachaim mu.dha soi rachana .
रहा न नगर बसन घृत तेला। बाढ़ी पूँछ कीन्ह कपि खेला ॥
Raha na nagara basana ghrrita tela, ba.dhi pu.ncha kinha kapi khela .
कौतुक कहँ आए पुरबासी। मारहिं चरन करहिं बहु हाँसी ॥
Kautuka kaha.n ae purabasi, marahim charana karahim bahu ha.nsi .
बाजहिं ढोल देहिं सब तारी। नगर फेरि पुनि पूँछ प्रजारी ॥
Bajahim dhola dehim saba tari, nagara pheri puni pu.ncha prajari .
पावक जरत देखि हनुमंता। भयउ परम लघु रुप तुरंता ॥
Pavaka jarata dekhi hanumamta, bhayau parama laghu rupa turamta .
निबुकि चढ़ेउ कपि कनक अटारीं। भई सभीत निसाचर नारीं ॥
Nibuki cha.dheu kapi kanaka atarim, bhai sabhita nisachara narim .
doha
हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास। अट्टहास करि गर्ज़ा कपि बढ़ि लाग अकास ॥
Hari prerita tehi avasara chale maruta unachasa, attahasa kari garza kapi ba.dhi laga akasa .
chaupai
देह बिसाल परम हरुआई। मंदिर तें मंदिर चढ़ धाई ॥
Deha bisala parama haruai, mamdira tem mamdira cha.dha dhai .
जरइ नगर भा लोग बिहाला। झपट लपट बहु कोटि कराला ॥
Jarai nagara bha loga bihala, jhapata lapata bahu koti karala .
तात मातु हा सुनिअ पुकारा। एहि अवसर को हमहि उबारा ॥
Tata matu ha sunia pukara, ehi avasara ko hamahi ubara .
हम जो कहा यह कपि नहिं होई। बानर रूप धरें सुर कोई ॥
Hama jo kaha yaha kapi nahim hoi, banara rupa dharem sura koi .
साधु अवग्या कर फलु ऐसा। जरइ नगर अनाथ कर जैसा ॥
Sadhu avagya kara phalu aisa, jarai nagara anatha kara jaisa .
जारा नगरु निमिष एक माहीं। एक बिभीषन कर गृह नाहीं ॥
Jara nagaru nimisha eka mahim, eka bibhishana kara grriha nahim .
ता कर दूत अनल जेहिं सिरिजा। जरा न सो तेहि कारन गिरिजा ॥
Ta kara duta anala jehim sirija, jara na so tehi karana Girija .
उलटि पलटि लंका सब जारी। कूदि परा पुनि सिंधु मझारी ॥
Ulati palati lamka saba jari, kudi para puni simdhu majhari .
doha
पूँछ बुझाइ खोइ श्रम धरि लघु रूप बहोरि। जनकसुता के आगें ठाढ़ भयउ कर जोरि ॥
Pu.ncha bujhai khoi shrama dhari laghu rupa bahori, Janakasuta ke agem tha.dha bhayau kara jori .
chaupai
मातु मोहि दीजे कछु चीन्हा। जैसें रघुनायक मोहि दीन्हा ॥
Matu mohi dije kachu chinha, jaisem raghunayaka mohi dinha .
चूड़ामनि उतारि तब दयऊ। हरष समेत पवनसुत लयऊ ॥
Chu.damani utari taba dayau, harasha sameta Pavanasuta layau .
कहेहु तात अस मोर प्रनामा। सब प्रकार प्रभु पूरनकामा ॥
Kahehu tata asa mora pranama, saba prakara prabhu puranakama .
दीन दयाल बिरिदु संभारी। हरहु नाथ मम संकट भारी ॥
Dina dayala biridu sambhari, harahu natha mama samkata bhari .
तात सक्रसुत कथा सुनाएहु। बान प्रताप प्रभुहि समुझाएहु ॥
Tata sakrasuta katha sunaehu, bana pratapa prabhuhi samujhaehu .
मास दिवस महुँ नाथु न आवा। तौ पुनि मोहि जिअत नहिं पावा ॥
Masa divasa mahu.n nathu na ava, tau puni mohi jiata nahim pava .
कहु कपि केहि बिधि राखौं प्राना। तुम्हहू तात कहत अब जाना ॥
Kahu kapi kehi bidhi rakhaum prana, tumhahu tata kahata aba jana .
तोहि देखि सीतलि भइ छाती। पुनि मो कहुँ सोइ दिनु सो राती ॥
Tohi dekhi sitali bhai chati, puni mo kahu.n soi dinu so rati .
doha
जनकसुतहि समुझाइ करि बहु बिधि धीरजु दीन्ह। चरन कमल सिरु नाइ कपि गवनु राम पहिं कीन्ह ॥
Janakasutahi samujhai kari bahu bidhi dhiraju dinha, charana kamala siru nai kapi gavanu rama pahim kinha .
chaupai
चलत महाधुनि गर्जेसि भारी। गर्भ स्त्रवहिं सुनि निसिचर नारी ॥
Chalata mahadhuni garjesi bhari, garbha stravahim suni nisichara nari .
नाघि सिंधु एहि पारहि आवा। सबद किलकिला कपिन्ह सुनावा ॥
Naghi simdhu ehi parahi ava, sabada kilakila kapinha sunava .
हरषे सब बिलोकि हनुमाना। नूतन जन्म कपिन्ह तब जाना ॥
Harashe saba biloki hanumana, nutana janma kapinha taba jana .
मुख प्रसन्न तन तेज बिराजा। कीन्हेसि रामचन्द्र कर काजा ॥
Mukha prasanna tana teja biraja, kinhesi ramachandra kara kaja .
मिले सकल अति भए सुखारी। तलफत मीन पाव जिमि बारी ॥
Mile sakala ati bhae sukhari, talaphata mina pava jimi bari .
चले हरषि रघुनायक पासा। पूँछत कहत नवल इतिहासा ॥
Chale harashi raghunayaka pasa, pu.nchata kahata navala itihasa .
तब मधुबन भीतर सब आए। अंगद संमत मधु फल खाए ॥
Taba madhubana bhitara saba ae, amgada sammata madhu phala khae .
रखवारे जब बरजन लागे। मुष्टि प्रहार हनत सब भागे ॥
Rakhavare jaba barajana lage, mushti prahara hanata saba bhage .
doha
जाइ पुकारे ते सब बन उजार जुबराज। सुनि सुग्रीव हरष कपि करि आए प्रभु काज ॥
Jai pukare te saba bana ujara jubaraja, suni Sugriva harasha kapi kari ae prabhu kaja .
chaupai
जौं न होति सीता सुधि पाई। मधुबन के फल सकहिं कि खाई ॥
Jaum na hoti Sita sudhi pai, madhubana ke phala sakahim ki khai .
एहि बिधि मन बिचार कर राजा। आइ गए कपि सहित समाजा ॥
Ehi bidhi mana bichara kara raja, ai gae kapi sahita samaja .
आइ सबन्हि नावा पद सीसा। मिलेउ सबन्हि अति प्रेम कपीसा ॥
Ai sabanhi nava pada sisa, mileu sabanhi ati prema kapisa .
पूँछी कुसल कुसल पद देखी। राम कृपाँ भा काजु बिसेषी ॥
Pu.nchi kusala kusala pada dekhi, rama krripa.n bha kaju biseshi .
नाथ काजु कीन्हेउ हनुमाना। राखे सकल कपिन्ह के प्राना ॥
Natha kaju kinheu hanumana, rakhe sakala kapinha ke prana .
सुनि सुग्रीव बहुरि तेहि मिलेऊ। कपिन्ह सहित रघुपति पहिं चलेऊ। राम कपिन्ह जब आवत देखा। किएँ काजु मन हरष बिसेषा ॥
Suni Sugriva bahuri tehi mileu, kapinha sahita Raghupati pahim chaleu, rama kapinha jaba avata dekha, kie.n kaju mana harasha bisesha .
फटिक सिला बैठे द्वौ भाई। परे सकल कपि चरनन्हि जाई ॥
Phatika sila baithe dvau bhai, pare sakala kapi charananhi jai .
doha
प्रीति सहित सब भेटे रघुपति करुना पुंज। पूँछी कुसल नाथ अब कुसल देखि पद कंज ॥
Priti sahita saba bhete Raghupati karuna pumja, pu.nchi kusala natha aba kusala dekhi pada kamja .
chaupai
जामवंत कह सुनु रघुराया। जा पर नाथ करहु तुम्ह दाया ॥
Jamavamta kaha sunu Raghuraya, ja para natha karahu tumha daya .
ताहि सदा सुभ कुसल निरंतर। सुर नर मुनि प्रसन्न ता ऊपर ॥
Tahi sada subha kusala niramtara, sura nara muni prasanna ta upara .
सोइ बिजई बिनई गुन सागर। तासु सुजसु त्रेलोक उजागर ॥
Soi bijai binai guna sagara, tasu sujasu treloka ujagara .
प्रभु कीं कृपा भयउ सबु काजू। जन्म हमार सुफल भा आजू ॥
Prabhu kim krripa bhayau sabu kaju, janma hamara suphala bha aju .
नाथ पवनसुत कीन्हि जो करनी। सहसहुँ मुख न जाइ सो बरनी ॥
Natha Pavanasuta kinhi jo karani, sahasahu.n mukha na jai so barani .
पवनतनय के चरित सुहाए। जामवंत रघुपतिहि सुनाए ॥
Pavanatanaya ke charita suhae, jamavamta raghupatihi sunae .
सुनत कृपानिधि मन अति भाए। पुनि हनुमान हरषि हियँ लाए ॥
Sunata krripanidhi mana ati bhae, puni hanumana harashi hiya.n lae .
कहहु तात केहि भाँति जानकी। रहति करति रच्छा स्वप्रान की ॥
Kahahu tata kehi bha.nti Janaki, rahati karati rachcha svaprana ki .
doha
नाम पाहरु दिवस निसि ध्यान तुम्हार कपाट। लोचन निज पद जंत्रित जाहिं प्रान केहिं बाट ॥
Nama paharu divasa nisi dhyana tumhara kapata, lochana nija pada jamtrita jahim prana kehim bata .
chaupai
चलत मोहि चूड़ामनि दीन्ही। रघुपति हृदयँ लाइ सोइ लीन्ही ॥
Chalata mohi chu.damani dinhi, Raghupati hrridaya.n lai soi linhi .
नाथ जुगल लोचन भरि बारी। बचन कहे कछु जनककुमारी ॥
Natha jugala lochana bhari bari, bachana kahe kachu janakakumari .
अनुज समेत गहेहु प्रभु चरना। दीन बंधु प्रनतारति हरना ॥
Anuja sameta gahehu prabhu charana, dina bamdhu pranatarati harana .
मन क्रम बचन चरन अनुरागी। केहि अपराध नाथ हौं त्यागी ॥
Mana krama bachana charana anuragi, kehi aparadha natha haum tyagi .
अवगुन एक मोर मैं माना। बिछुरत प्रान न कीन्ह पयाना ॥
Avaguna eka mora maim mana, bichurata prana na kinha payana .
नाथ सो नयनन्हि को अपराधा। निसरत प्रान करिहिं हठि बाधा ॥
Natha so nayananhi ko aparadha, nisarata prana karihim hathi badha .
बिरह अगिनि तनु तूल समीरा। स्वास जरइ छन माहिं सरीरा ॥
Biraha agini tanu tula samira, svasa jarai chana mahim sarira .
नयन स्त्रवहि जलु निज हित लागी। जरैं न पाव देह बिरहागी। सीता के अति बिपति बिसाला। बिनहिं कहें भलि दीनदयाला ॥
Nayana stravahi jalu nija hita lagi, jaraim na pava deha birahagi, Sita ke ati bipati bisala, binahim kahem bhali dinadayala .
doha
निमिष निमिष करुनानिधि जाहिं कलप सम बीति। बेगि चलिय प्रभु आनिअ भुज बल खल दल जीति ॥
Nimisha nimisha karunanidhi jahim kalapa sama biti, begi chaliya prabhu ania bhuja bala khala dala jiti .
chaupai
सुनि सीता दुख प्रभु सुख अयना। भरि आए जल राजिव नयना ॥
Suni Sita dukha prabhu sukha ayana, bhari ae jala rajiva nayana .
बचन काँय मन मम गति जाही। सपनेहुँ बूझिअ बिपति कि ताही ॥
Bachana ka.nya mana mama gati jahi, sapanehu.n bujhia bipati ki tahi .
कह हनुमंत बिपति प्रभु सोई। जब तव सुमिरन भजन न होई ॥
Kaha hanumamta bipati prabhu soi, jaba tava sumirana bhajana na hoi .
केतिक बात प्रभु जातुधान की। रिपुहि जीति आनिबी जानकी ॥
Ketika bata prabhu jatudhana ki, ripuhi jiti anibi Janaki .
सुनु कपि तोहि समान उपकारी। नहिं कोउ सुर नर मुनि तनुधारी ॥
Sunu kapi tohi samana upakari, nahim kou sura nara muni tanudhari .
प्रति उपकार करौं का तोरा। सनमुख होइ न सकत मन मोरा ॥
Prati upakara karaum ka tora, sanamukha hoi na sakata mana mora .
सुनु सुत उरिन मैं नाहीं। देखेउँ करि बिचार मन माहीं ॥
Sunu suta urina maim nahim, dekheu.n kari bichara mana mahim .
पुनि पुनि कपिहि चितव सुरत्राता। लोचन नीर पुलक अति गाता ॥
Puni puni kapihi chitava suratrata, lochana nira pulaka ati gata .
doha
सुनि प्रभु बचन बिलोकि मुख गात हरषि हनुमंत। चरन परेउ प्रेमाकुल त्राहि त्राहि भगवंत ॥
Suni prabhu bachana biloki mukha gata harashi hanumamta, charana pareu premakula trahi trahi bhagavamta .
chaupai
बार बार प्रभु चहइ उठावा। प्रेम मगन तेहि उठब न भावा ॥
Bara bara prabhu chahai uthava, prema magana tehi uthaba na bhava .
प्रभु कर पंकज कपि कें सीसा। सुमिरि सो दसा मगन गौरीसा ॥
Prabhu kara pamkaja kapi kem sisa, sumiri so dasa magana gaurisa .
सावधान मन करि पुनि संकर। लागे कहन कथा अति सुंदर ॥
Savadhana mana kari puni samkara, lage kahana katha ati sumdara .
कपि उठाइ प्रभु हृदयँ लगावा। कर गहि परम निकट बैठावा ॥
Kapi uthai prabhu hrridaya.n lagava, kara gahi parama nikata baithava .
कहु कपि रावन पालित लंका। केहि बिधि दहेउ दुर्ग अति बंका ॥
Kahu kapi Ravana palita lamka, kehi bidhi daheu Durga ati bamka .
प्रभु प्रसन्न जाना हनुमाना। बोला बचन बिगत अभिमाना ॥
Prabhu prasanna jana hanumana, bola bachana bigata abhimana .
साखामृग के बड़ि मनुसाई। साखा तें साखा पर जाई ॥
Sakhamrriga ke ba.di manusai, sakha tem sakha para jai .
नाघि सिंधु हाटकपुर जारा। निसिचर गन बिधि बिपिन उजारा। सो सब तव प्रताप रघुराई। नाथ न कछू मोरि प्रभुताई ॥
Naghi simdhu hatakapura jara, nisichara gana bidhi bipina ujara, so saba tava pratapa Raghurai, natha na kachu mori prabhutai .
doha
ता कहुँ प्रभु कछु अगम नहिं जा पर तुम्ह अनुकुल। तब प्रभावँ बड़वानलहिं जारि सकइ खलु तूल ॥
Ta kahu.n prabhu kachu agama nahim ja para tumha anukula, taba prabhava.n ba.davanalahim jari sakai khalu tula .
chaupai
नाथ भगति अति सुखदायनी। देहु कृपा करि अनपायनी ॥
Natha bhagati ati sukhadayani, dehu krripa kari anapayani .
सुनि प्रभु परम सरल कपि बानी। एवमस्तु तब कहेउ भवानी ॥
Suni prabhu parama sarala kapi bani, evamastu taba kaheu Bhavani .
उमा राम सुभाउ जेहिं जाना। ताहि भजनु तजि भाव न आना ॥
Uma rama subhau jehim jana, tahi bhajanu taji bhava na ana .
यह संवाद जासु उर आवा। रघुपति चरन भगति सोइ पावा ॥
Yaha samvada jasu ura ava, Raghupati charana bhagati soi pava .
सुनि प्रभु बचन कहहिं कपिबृंदा। जय जय जय कृपाल सुखकंदा ॥
Suni prabhu bachana kahahim kapibrrimda, jaya jaya jaya krripala sukhakamda .
तब रघुपति कपिपतिहि बोलावा। कहा चलैं कर करहु बनावा ॥
Taba Raghupati kapipatihi bolava, kaha chalaim kara karahu banava .
अब बिलंबु केहि कारन कीजे। तुरत कपिन्ह कहुँ आयसु दीजे ॥
Aba bilambu kehi karana kije, turata kapinha kahu.n ayasu dije .
कौतुक देखि सुमन बहु बरषी। नभ तें भवन चले सुर हरषी ॥
Kautuka dekhi sumana bahu barashi, nabha tem bhavana chale sura harashi .
doha
कपिपति बेगि बोलाए आए जूथप जूथ। नाना बरन अतुल बल बानर भालु बरूथ ॥
Kapipati begi bolae ae juthapa jutha, nana barana atula bala banara bhalu barutha .
chaupai
प्रभु पद पंकज नावहिं सीसा। गरजहिं भालु महाबल कीसा ॥
Prabhu pada pamkaja navahim sisa, garajahim bhalu mahabala kisa .
देखी राम सकल कपि सेना। चितइ कृपा करि राजिव नैना ॥
Dekhi rama sakala kapi sena, chitai krripa kari rajiva naina .
राम कृपा बल पाइ कपिंदा। भए पच्छजुत मनहुँ गिरिंदा ॥
Rama krripa bala pai kapimda, bhae pachchajuta manahu.n girimda .
हरषि राम तब कीन्ह पयाना। सगुन भए सुंदर सुभ नाना ॥
Harashi rama taba kinha payana, saguna bhae sumdara subha nana .
जासु सकल मंगलमय कीती। तासु पयान सगुन यह नीती ॥
Jasu sakala mamgalamaya kiti, tasu payana saguna yaha niti .
प्रभु पयान जाना बैदेहीं। फरकि बाम अँग जनु कहि देहीं ॥
Prabhu payana jana baidehim, pharaki bama a.nga janu kahi dehim .
जोइ जोइ सगुन जानकिहि होई। असगुन भयउ रावनहि सोई ॥
Joi joi saguna janakihi hoi, asaguna bhayau ravanahi soi .
चला कटकु को बरनैं पारा। गर्जहि बानर भालु अपारा ॥
Chala kataku ko baranaim para, garjahi banara bhalu apara .
नख आयुध गिरि पादपधारी। चले गगन महि इच्छाचारी ॥
Nakha ayudha giri padapadhari, chale gagana mahi ichchachari .
केहरिनाद भालु कपि करहीं। डगमगाहिं दिग्गज चिक्करहीं ॥
Keharinada bhalu kapi karahim, dagamagahim diggaja chikkarahim .
chhand
चिक्करहिं दिग्गज डोल महि गिरि लोल सागर खरभरे। मन हरष सभ गंधर्ब सुर मुनि नाग किन्नर दुख टरे । कटकटहिं मर्कट बिकट भट बहु कोटि कोटिन्ह धावहीं। जय राम प्रबल प्रताप कोसलनाथ गुन गन गावहीं ॥
Chikkarahim diggaja dola mahi giri lola sagara kharabhare, mana harasha sabha gamdharba sura muni naga kinnara dukha tare, katakatahim markata bikata bhata bahu koti kotinha dhavahim, jaya rama prabala pratapa kosalanatha guna gana gavahim .
सहि सक न भार उदार अहिपति बार बारहिं मोहई। गह दसन पुनि पुनि कमठ पृष्ट कठोर सो किमि सोहई । रघुबीर रुचिर प्रयान प्रस्थिति जानि परम सुहावनी। जनु कमठ खर्पर सर्पराज सो लिखत अबिचल पावनी ॥
Sahi saka na bhara udara ahipati bara barahim mohai, gaha dasana puni puni kamatha prrishta kathora so kimi sohai, Raghubira ruchira prayana prasthiti jani parama suhavani, janu kamatha kharpara sarparaja so likhata abichala pavani .
doha
एहि बिधि जाइ कृपानिधि उतरे सागर तीर। जहँ तहँ लागे खान फल भालु बिपुल कपि बीर ॥
Ehi bidhi jai krripanidhi utare sagara tira, jaha.n taha.n lage khana phala bhalu bipula kapi bira .
chaupai
उहाँ निसाचर रहहिं ससंका। जब ते जारि गयउ कपि लंका ॥
Uha.n nisachara rahahim sasamka, jaba te jari gayau kapi lamka .
निज निज गृहँ सब करहिं बिचारा। नहिं निसिचर कुल केर उबारा ॥
Nija nija grriha.n saba karahim bichara, nahim nisichara kula kera ubara .
जासु दूत बल बरनि न जाई। तेहि आएँ पुर कवन भलाई ॥
Jasu duta bala barani na jai, tehi ae.n pura kavana bhalai .
दूतन्हि सन सुनि पुरजन बानी। मंदोदरी अधिक अकुलानी ॥
Dutanhi sana suni purajana bani, mamdodari adhika akulani .
रहसि जोरि कर पति पग लागी। बोली बचन नीति रस पागी ॥
Rahasi jori kara pati paga lagi, boli bachana niti rasa pagi .
कंत करष हरि सन परिहरहू। मोर कहा अति हित हियँ धरहु ॥
Kamta karasha hari sana pariharahu, mora kaha ati hita hiya.n dharahu .
समुझत जासु दूत कइ करनी। स्त्रवहीं गर्भ रजनीचर धरनी ॥
Samujhata jasu duta kai karani, stravahim garbha rajanichara dharani .
तासु नारि निज सचिव बोलाई। पठवहु कंत जो चहहु भलाई ॥
Tasu nari nija sachiva bolai, pathavahu kamta jo chahahu bhalai .
तब कुल कमल बिपिन दुखदाई। सीता सीत निसा सम आई ॥
Taba kula kamala bipina dukhadai, Sita Sita nisa sama ai .
सुनहु नाथ सीता बिनु दीन्हें। हित न तुम्हार संभु अज कीन्हें ॥
Sunahu natha Sita binu dinhem, hita na tumhara sambhu aja kinhem .
doha
राम बान अहि गन सरिस निकर निसाचर भेक। जब लगि ग्रसत न तब लगि जतनु करहु तजि टेक ॥
Rama bana ahi gana sarisa nikara nisachara bheka, jaba lagi grasata na taba lagi jatanu karahu taji teka .
chaupai
श्रवन सुनी सठ ता करि बानी। बिहसा जगत बिदित अभिमानी ॥
Shravana suni satha ta kari bani, bihasa jagata bidita abhimani .
सभय सुभाउ नारि कर साचा। मंगल महुँ भय मन अति काचा ॥
Sabhaya subhau nari kara sacha, mamgala mahu.n bhaya mana ati kacha .
जौं आवइ मर्कट कटकाई। जिअहिं बिचारे निसिचर खाई ॥
Jaum avai markata katakai, jiahim bichare nisichara khai .
कंपहिं लोकप जाकी त्रासा। तासु नारि सभीत बड़ि हासा ॥
Kampahim lokapa jaki trasa, tasu nari sabhita ba.di hasa .
अस कहि बिहसि ताहि उर लाई। चलेउ सभाँ ममता अधिकाई ॥
Asa kahi bihasi tahi ura lai, chaleu sabha.n mamata adhikai .
मंदोदरी हृदयँ कर चिंता। भयउ कंत पर बिधि बिपरीता ॥
Mamdodari hrridaya.n kara chimta, bhayau kamta para bidhi biparita .
बैठेउ सभाँ खबरि असि पाई। सिंधु पार सेना सब आई ॥
Baitheu sabha.n khabari asi pai, simdhu para sena saba ai .
बूझेसि सचिव उचित मत कहहू। ते सब हँसे मष्ट करि रहहू ॥
Bujhesi sachiva uchita mata kahahu, te saba ha.nse mashta kari rahahu .
जितेहु सुरासुर तब श्रम नाहीं। नर बानर केहि लेखे माही ॥
Jitehu surasura taba shrama nahim, nara banara kehi lekhe mahi .
doha
सचिव बैद गुर तीनि जौं प्रिय बोलहिं भय आस। राज धर्म तन तीनि कर होइ बेगिहीं नास ॥
Sachiva baida gura tini jaum priya bolahim bhaya asa, raja dharma tana tini kara hoi begihim nasa .
chaupai
सोइ रावन कहुँ बनि सहाई। अस्तुति करहिं सुनाइ सुनाई ॥
Soi Ravana kahu.n bani sahai, astuti karahim sunai sunai .
अवसर जानि बिभीषनु आवा। भ्राता चरन सीसु तेहिं नावा ॥
Avasara jani bibhishanu ava, bhrata charana sisu tehim nava .
पुनि सिरु नाइ बैठ निज आसन। बोला बचन पाइ अनुसासन ॥
Puni siru nai baitha nija asana, bola bachana pai anusasana .
जौ कृपाल पूँछिहु मोहि बाता। मति अनुरुप कहउँ हित ताता ॥
Jau krripala pu.nchihu mohi bata, mati anurupa kahau.n hita tata .
जो आपन चाहै कल्याना। सुजसु सुमति सुभ गति सुख नाना ॥
Jo apana chahai kalyana, sujasu sumati subha gati sukha nana .
सो परनारि लिलार गोसाईं। तजउ चउथि के चंद कि नाई ॥
So paranari lilara gosaim, tajau chauthi ke chamda ki nai .
चौदह भुवन एक पति होई। भूतद्रोह तिष्टइ नहिं सोई ॥
Chaudaha bhuvana eka pati hoi, bhutadroha tishtai nahim soi .
गुन सागर नागर नर जोऊ। अलप लोभ भल कहइ न कोऊ ॥
Guna sagara nagara nara jou, alapa lobha bhala kahai na kou .
doha
काम क्रोध मद लोभ सब नाथ नरक के पंथ। सब परिहरि रघुबीरहि भजहु भजहिं जेहि संत ॥
Kama krodha mada lobha saba natha naraka ke pamtha, saba parihari raghubirahi bhajahu bhajahim jehi samta .
chaupai
तात राम नहिं नर भूपाला। भुवनेस्वर कालहु कर काला ॥
Tata rama nahim nara bhupala, bhuvanesvara kalahu kara kala .
ब्रह्म अनामय अज भगवंता। ब्यापक अजित अनादि अनंता ॥
Brahma anamaya aja bhagavamta, byapaka ajita anadi anamta .
गो द्विज धेनु देव हितकारी। कृपासिंधु मानुष तनुधारी ॥
Go dvija dhenu deva hitakari, krripasimdhu manusha tanudhari .
जन रंजन भंजन खल ब्राता। बेद धर्म रच्छक सुनु भ्राता ॥
Jana ramjana bhamjana khala brata, beda dharma rachchaka sunu bhrata .
ताहि बयरु तजि नाइअ माथा। प्रनतारति भंजन रघुनाथा ॥
Tahi bayaru taji naia matha, pranatarati bhamjana Raghunatha .
देहु नाथ प्रभु कहुँ बैदेही। भजहु राम बिनु हेतु सनेही ॥
Dehu natha prabhu kahu.n baidehi, bhajahu rama binu hetu sanehi .
सरन गएँ प्रभु ताहु न त्यागा। बिस्व द्रोह कृत अघ जेहि लागा ॥
Sarana gae.n prabhu tahu na tyaga, bisva droha krrita agha jehi laga .
जासु नाम त्रय ताप नसावन। सोइ प्रभु प्रगट समुझु जियँ रावन ॥
Jasu nama traya tapa nasavana, soi prabhu pragata samujhu jiya.n Ravana .
doha
बार बार पद लागउँ बिनय करउँ दससीस। परिहरि मान मोह मद भजहु कोसलाधीस ॥
Bara bara pada lagau.n binaya karau.n Dasasisa, parihari mana moha mada bhajahu kosaladhisa .
मुनि पुलस्ति निज सिष्य सन कहि पठई यह बात। तुरत सो मैं प्रभु सन कही पाइ सुअवसरु तात ॥
Muni pulasti nija sishya sana kahi pathai yaha bata, turata so maim prabhu sana kahi pai suavasaru tata .
chaupai
माल्यवंत अति सचिव सयाना। तासु बचन सुनि अति सुख माना ॥
Malyavamta ati sachiva sayana, tasu bachana suni ati sukha mana .
तात अनुज तव नीति बिभूषन। सो उर धरहु जो कहत बिभीषन ॥
Tata anuja tava niti bibhushana, so ura dharahu jo kahata bibhishana .
रिपु उतकरष कहत सठ दोऊ। दूरि न करहु इहाँ हइ कोऊ ॥
Ripu utakarasha kahata satha dou, duri na karahu iha.n hai kou .
माल्यवंत गृह गयउ बहोरी। कहइ बिभीषनु पुनि कर जोरी ॥
Malyavamta grriha gayau bahori, kahai bibhishanu puni kara jori .
सुमति कुमति सब कें उर रहहीं। नाथ पुरान निगम अस कहहीं ॥
Sumati kumati saba kem ura rahahim, natha purana nigama asa kahahim .
जहाँ सुमति तहँ संपति नाना। जहाँ कुमति तहँ बिपति निदाना ॥
Jaha.n sumati taha.n sampati nana, jaha.n kumati taha.n bipati nidana .
तव उर कुमति बसी बिपरीता। हित अनहित मानहु रिपु प्रीता ॥
Tava ura kumati basi biparita, hita anahita manahu ripu prita .
कालराति निसिचर कुल केरी। तेहि सीता पर प्रीति घनेरी ॥
Kalarati nisichara kula keri, tehi Sita para priti ghaneri .
doha
तात चरन गहि मागउँ राखहु मोर दुलार। सीत देहु राम कहुँ अहित न होइ तुम्हार ॥
Tata charana gahi magau.n rakhahu mora dulara, Sita dehu rama kahu.n ahita na hoi tumhara .
chaupai
बुध पुरान श्रुति संमत बानी। कही बिभीषन नीति बखानी ॥
Budha purana shruti sammata bani, kahi bibhishana niti bakhani .
सुनत दसानन उठा रिसाई। खल तोहि निकट मुत्यु अब आई ॥
Sunata Dasanana utha risai, khala tohi nikata mutyu aba ai .
जिअसि सदा सठ मोर जिआवा। रिपु कर पच्छ मूढ़ तोहि भावा ॥
Jiasi sada satha mora jiava, ripu kara pachcha mu.dha tohi bhava .
कहसि न खल अस को जग माहीं। भुज बल जाहि जिता मैं नाही ॥
Kahasi na khala asa ko jaga mahim, bhuja bala jahi jita maim nahi .
मम पुर बसि तपसिन्ह पर प्रीती। सठ मिलु जाइ तिन्हहि कहु नीती ॥
Mama pura basi tapasinha para priti, satha milu jai tinhahi kahu niti .
अस कहि कीन्हेसि चरन प्रहारा। अनुज गहे पद बारहिं बारा ॥
Asa kahi kinhesi charana prahara, anuja gahe pada barahim bara .
उमा संत कइ इहइ बड़ाई। मंद करत जो करइ भलाई ॥
Uma samta kai ihai ba.dai, mamda karata jo karai bhalai .
तुम्ह पितु सरिस भलेहिं मोहि मारा। रामु भजें हित नाथ तुम्हारा ॥
Tumha pitu sarisa bhalehim mohi mara, ramu bhajem hita natha tumhara .
सचिव संग लै नभ पथ गयऊ। सबहि सुनाइ कहत अस भयऊ ॥
Sachiva samga lai nabha patha gayau, sabahi sunai kahata asa bhayau .
doha
रामु सत्यसंकल्प प्रभु सभा कालबस तोरि। मै रघुबीर सरन अब जाउँ देहु जनि खोरि ॥
Ramu satyasamkalpa prabhu sabha kalabasa tori, mai Raghubira sarana aba jau.n dehu jani khori .
chaupai
अस कहि चला बिभीषनु जबहीं। आयूहीन भए सब तबहीं ॥
Asa kahi chala bibhishanu jabahim, ayuhina bhae saba tabahim .
साधु अवग्या तुरत भवानी। कर कल्यान अखिल कै हानी ॥
Sadhu avagya turata Bhavani, kara kalyana akhila kai hani .
रावन जबहिं बिभीषन त्यागा। भयउ बिभव बिनु तबहिं अभागा ॥
Ravana jabahim bibhishana tyaga, bhayau bibhava binu tabahim abhaga .
चलेउ हरषि रघुनायक पाहीं। करत मनोरथ बहु मन माहीं ॥
Chaleu harashi raghunayaka pahim, karata manoratha bahu mana mahim .
देखिहउँ जाइ चरन जलजाता। अरुन मृदुल सेवक सुखदाता ॥
Dekhihau.n jai charana jalajata, aruna mrridula sevaka sukhadata .
जे पद परसि तरी रिषिनारी। दंडक कानन पावनकारी ॥
Je pada parasi tari rishinari, damdaka kanana pavanakari .
जे पद जनकसुताँ उर लाए। कपट कुरंग संग धर धाए ॥
Je pada Janakasuta.n ura lae, kapata kuramga samga dhara dhae .
हर उर सर सरोज पद जेई। अहोभाग्य मै देखिहउँ तेई ॥
Hara ura sara saroja pada jei, ahobhagya mai dekhihau.n tei .
doha
जिन्ह पायन्ह के पादुकन्हि भरतु रहे मन लाइ। ते पद आजु बिलोकिहउँ इन्ह नयनन्हि अब जाइ ॥
Jinha payanha ke padukanhi bharatu rahe mana lai, te pada aju bilokihau.n inha nayananhi aba jai .
chaupai
एहि बिधि करत सप्रेम बिचारा। आयउ सपदि सिंधु एहिं पारा ॥
Ehi bidhi karata saprema bichara, ayau sapadi simdhu ehim para .
कपिन्ह बिभीषनु आवत देखा। जाना कोउ रिपु दूत बिसेषा ॥
Kapinha bibhishanu avata dekha, jana kou ripu duta bisesha .
ताहि राखि कपीस पहिं आए। समाचार सब ताहि सुनाए ॥
Tahi rakhi kapisa pahim ae, samachara saba tahi sunae .
कह सुग्रीव सुनहु रघुराई। आवा मिलन दसानन भाई ॥
Kaha Sugriva sunahu Raghurai, ava milana Dasanana bhai .
कह प्रभु सखा बूझिऐ काहा। कहइ कपीस सुनहु नरनाहा ॥
Kaha prabhu sakha bujhiai kaha, kahai kapisa sunahu naranaha .
जानि न जाइ निसाचर माया। कामरूप केहि कारन आया ॥
Jani na jai nisachara maya, kamarupa kehi karana aya .
भेद हमार लेन सठ आवा। राखिअ बाँधि मोहि अस भावा ॥
Bheda hamara lena satha ava, rakhia ba.ndhi mohi asa bhava .
सखा नीति तुम्ह नीकि बिचारी। मम पन सरनागत भयहारी ॥
Sakha niti tumha niki bichari, mama pana saranagata bhayahari .
सुनि प्रभु बचन हरष हनुमाना। सरनागत बच्छल भगवाना ॥
Suni prabhu bachana harasha hanumana, saranagata bachchala bhagavana .
doha
सरनागत कहुँ जे तजहिं निज अनहित अनुमानि। ते नर पावँर पापमय तिन्हहि बिलोकत हानि ॥
Saranagata kahu.n je tajahim nija anahita anumani, te nara pava.nra papamaya tinhahi bilokata hani .
chaupai
कोटि बिप्र बध लागहिं जाहू। आएँ सरन तजउँ नहिं ताहू ॥
Koti bipra badha lagahim jahu, ae.n sarana tajau.n nahim tahu .
सनमुख होइ जीव मोहि जबहीं। जन्म कोटि अघ नासहिं तबहीं ॥
Sanamukha hoi jiva mohi jabahim, janma koti agha nasahim tabahim .
पापवंत कर सहज सुभाऊ। भजनु मोर तेहि भाव न काऊ ॥
Papavamta kara sahaja subhau, bhajanu mora tehi bhava na kau .
जौं पै दुष्टहृदय सोइ होई। मोरें सनमुख आव कि सोई ॥
Jaum pai dushtahrridaya soi hoi, morem sanamukha ava ki soi .
निर्मल मन जन सो मोहि पावा। मोहि कपट छल छिद्र न भावा ॥
Nirmala mana jana so mohi pava, mohi kapata chala chidra na bhava .
भेद लेन पठवा दससीसा। तबहुँ न कछु भय हानि कपीसा ॥
Bheda lena pathava Dasasisa, tabahu.n na kachu bhaya hani kapisa .
जग महुँ सखा निसाचर जेते। लछिमनु हनइ निमिष महुँ तेते ॥
Jaga mahu.n sakha nisachara jete, lachimanu hanai nimisha mahu.n tete .
जौं सभीत आवा सरनाई। रखिहउँ ताहि प्रान की नाई ॥
Jaum sabhita ava saranai, rakhihau.n tahi prana ki nai .
doha
उभय भाँति तेहि आनहु हँसि कह कृपानिकेत। जय कृपाल कहि चले अंगद हनू समेत ॥
Ubhaya bha.nti tehi anahu ha.nsi kaha krripaniketa, jaya krripala kahi chale amgada hanu sameta .
chaupai
सादर तेहि आगें करि बानर। चले जहाँ रघुपति करुनाकर ॥
Sadara tehi agem kari banara, chale jaha.n Raghupati karunakara .
दूरिहि ते देखे द्वौ भ्राता। नयनानंद दान के दाता ॥
Durihi te dekhe dvau bhrata, nayananamda dana ke data .
बहुरि राम छबिधाम बिलोकी। रहेउ ठटुकि एकटक पल रोकी ॥
Bahuri rama chabidhama biloki, raheu thatuki ekataka pala roki .
भुज प्रलंब कंजारुन लोचन। स्यामल गात प्रनत भय मोचन ॥
Bhuja pralamba kamjaruna lochana, syamala gata pranata bhaya mochana .
सिंघ कंध आयत उर सोहा। आनन अमित मदन मन मोहा ॥
Simgha kamdha ayata ura soha, anana amita madana mana moha .
नयन नीर पुलकित अति गाता। मन धरि धीर कही मृदु बाता ॥
Nayana nira pulakita ati gata, mana dhari dhira kahi mrridu bata .
नाथ दसानन कर मैं भ्राता। निसिचर बंस जनम सुरत्राता ॥
Natha Dasanana kara maim bhrata, nisichara bamsa janama suratrata .
सहज पापप्रिय तामस देहा। जथा उलूकहि तम पर नेहा ॥
Sahaja papapriya tamasa deha, jatha ulukahi tama para neha .
doha
श्रवन सुजसु सुनि आयउँ प्रभु भंजन भव भीर। त्राहि त्राहि आरति हरन सरन सुखद रघुबीर ॥
Shravana sujasu suni ayau.n prabhu bhamjana bhava bhira, trahi trahi arati harana sarana sukhada Raghubira .
chaupai
अस कहि करत दंडवत देखा। तुरत उठे प्रभु हरष बिसेषा ॥
Asa kahi karata damdavata dekha, turata uthe prabhu harasha bisesha .
दीन बचन सुनि प्रभु मन भावा। भुज बिसाल गहि हृदयँ लगावा ॥
Dina bachana suni prabhu mana bhava, bhuja bisala gahi hrridaya.n lagava .
अनुज सहित मिलि ढिग बैठारी। बोले बचन भगत भयहारी ॥
Anuja sahita mili dhiga baithari, bole bachana bhagata bhayahari .
कहु लंकेस सहित परिवारा। कुसल कुठाहर बास तुम्हारा ॥
Kahu lamkesa sahita parivara, kusala kuthahara basa tumhara .
खल मंडलीं बसहु दिनु राती। सखा धरम निबहइ केहि भाँती ॥
Khala mamdalim basahu dinu rati, sakha dharama nibahai kehi bha.nti .
मैं जानउँ तुम्हारि सब रीती। अति नय निपुन न भाव अनीती ॥
Maim janau.n tumhari saba riti, ati naya nipuna na bhava aniti .
बरु भल बास नरक कर ताता। दुष्ट संग जनि देइ बिधाता ॥
Baru bhala basa naraka kara tata, dushta samga jani dei bidhata .
अब पद देखि कुसल रघुराया। जौं तुम्ह कीन्ह जानि जन दाया ॥
Aba pada dekhi kusala Raghuraya, jaum tumha kinha jani jana daya .
doha
तब लगि कुसल न जीव कहुँ सपनेहुँ मन बिश्राम। जब लगि भजत न राम कहुँ सोक धाम तजि काम ॥
Taba lagi kusala na jiva kahu.n sapanehu.n mana bishrama, jaba lagi bhajata na rama kahu.n soka dhama taji kama .
chaupai
तब लगि हृदयँ बसत खल नाना। लोभ मोह मच्छर मद माना ॥
Taba lagi hrridaya.n basata khala nana, lobha moha machchara mada mana .
जब लगि उर न बसत रघुनाथा। धरें चाप सायक कटि भाथा ॥
Jaba lagi ura na basata Raghunatha, dharem chapa sayaka kati bhatha .
ममता तरुन तमी अँधिआरी। राग द्वेष उलूक सुखकारी ॥
Mamata taruna tami a.ndhiari, raga dvesha uluka sukhakari .
तब लगि बसति जीव मन माहीं। जब लगि प्रभु प्रताप रबि नाहीं ॥
Taba lagi basati jiva mana mahim, jaba lagi prabhu pratapa rabi nahim .
अब मैं कुसल मिटे भय भारे। देखि राम पद कमल तुम्हारे ॥
Aba maim kusala mite bhaya bhare, dekhi rama pada kamala tumhare .
तुम्ह कृपाल जा पर अनुकूला। ताहि न ब्याप त्रिबिध भव सूला ॥
Tumha krripala ja para anukula, tahi na byapa tribidha bhava sula .
मैं निसिचर अति अधम सुभाऊ। सुभ आचरनु कीन्ह नहिं काऊ ॥
Maim nisichara ati adhama subhau, subha acharanu kinha nahim kau .
जासु रूप मुनि ध्यान न आवा। तेहिं प्रभु हरषि हृदयँ मोहि लावा ॥
Jasu rupa muni dhyana na ava, tehim prabhu harashi hrridaya.n mohi lava .
doha
अहोभाग्य मम अमित अति राम कृपा सुख पुंज। देखेउँ नयन बिरंचि सिब सेब्य जुगल पद कंज ॥
Ahobhagya mama amita ati rama krripa sukha pumja, dekheu.n nayana biramchi siba sebya jugala pada kamja .
chaupai
सुनहु सखा निज कहउँ सुभाऊ। जान भुसुंडि संभु गिरिजाऊ ॥
Sunahu sakha nija kahau.n subhau, jana bhusumdi sambhu girijau .
जौं नर होइ चराचर द्रोही। आवे सभय सरन तकि मोही ॥
Jaum nara hoi charachara drohi, ave sabhaya sarana taki mohi .
तजि मद मोह कपट छल नाना। करउँ सद्य तेहि साधु समाना ॥
Taji mada moha kapata chala nana, karau.n sadya tehi sadhu samana .
जननी जनक बंधु सुत दारा। तनु धनु भवन सुह्रद परिवारा ॥
Janani janaka bamdhu suta dara, tanu dhanu bhavana suhrada parivara .
सब कै ममता ताग बटोरी। मम पद मनहि बाँध बरि डोरी ॥
Saba kai mamata taga batori, mama pada manahi ba.ndha bari dori .
समदरसी इच्छा कछु नाहीं। हरष सोक भय नहिं मन माहीं ॥
Samadarasi ichcha kachu nahim, harasha soka bhaya nahim mana mahim .
अस सज्जन मम उर बस कैसें। लोभी हृदयँ बसइ धनु जैसें ॥
Asa sajjana mama ura basa kaisem, lobhi hrridaya.n basai dhanu jaisem .
तुम्ह सारिखे संत प्रिय मोरें। धरउँ देह नहिं आन निहोरें ॥
Tumha sarikhe samta priya morem, dharau.n deha nahim ana nihorem .
doha
सगुन उपासक परहित निरत नीति दृढ़ नेम। ते नर प्रान समान मम जिन्ह कें द्विज पद प्रेम ॥
Saguna upasaka parahita nirata niti drri.dha nema, te nara prana samana mama jinha kem dvija pada prema .
chaupai
सुनु लंकेस सकल गुन तोरें। तातें तुम्ह अतिसय प्रिय मोरें ॥
Sunu lamkesa sakala guna torem, tatem tumha atisaya priya morem .
राम बचन सुनि बानर जूथा। सकल कहहिं जय कृपा बरूथा ॥
Rama bachana suni banara jutha, sakala kahahim jaya krripa barutha .
सुनत बिभीषनु प्रभु कै बानी। नहिं अघात श्रवनामृत जानी ॥
Sunata bibhishanu prabhu kai bani, nahim aghata shravanamrrita jani .
पद अंबुज गहि बारहिं बारा। हृदयँ समात न प्रेमु अपारा ॥
Pada ambuja gahi barahim bara, hrridaya.n samata na premu apara .
सुनहु देव सचराचर स्वामी। प्रनतपाल उर अंतरजामी ॥
Sunahu deva sacharachara svami, pranatapala ura amtarajami .
उर कछु प्रथम बासना रही। प्रभु पद प्रीति सरित सो बही ॥
Ura kachu prathama basana rahi, prabhu pada priti sarita so bahi .
अब कृपाल निज भगति पावनी। देहु सदा सिव मन भावनी ॥
Aba krripala nija bhagati pavani, dehu sada siva mana Bhavani .
एवमस्तु कहि प्रभु रनधीरा। मागा तुरत सिंधु कर नीरा ॥
Evamastu kahi prabhu ranadhira, maga turata simdhu kara nira .
जदपि सखा तव इच्छा नाहीं। मोर दरसु अमोघ जग माहीं ॥
Jadapi sakha tava ichcha nahim, mora darasu amogha jaga mahim .
अस कहि राम तिलक तेहि सारा। सुमन बृष्टि नभ भई अपारा ॥
Asa kahi rama tilaka tehi sara, sumana brrishti nabha bhai apara .
doha
रावन क्रोध अनल निज स्वास समीर प्रचंड। जरत बिभीषनु राखेउ दीन्हेहु राजु अखंड ॥
Ravana krodha anala nija svasa samira prachamda, jarata bibhishanu rakheu dinhehu raju akhamda .
जो संपति सिव रावनहि दीन्हि दिएँ दस माथ। सोइ संपदा बिभीषनहि सकुचि दीन्ह रघुनाथ ॥
Jo sampati siva ravanahi dinhi die.n dasa matha, soi sampada bibhishanahi sakuchi dinha Raghunatha .
chaupai
अस प्रभु छाड़ि भजहिं जे आना। ते नर पसु बिनु पूँछ बिषाना ॥
Asa prabhu cha.di bhajahim je ana, te nara pasu binu pu.ncha bishana .
निज जन जानि ताहि अपनावा। प्रभु सुभाव कपि कुल मन भावा ॥
Nija jana jani tahi apanava, prabhu subhava kapi kula mana bhava .
पुनि सर्बग्य सर्ब उर बासी। सर्बरूप सब रहित उदासी ॥
Puni sarbagya sarba ura basi, sarbarupa saba rahita udasi .
बोले बचन नीति प्रतिपालक। कारन मनुज दनुज कुल घालक ॥
Bole bachana niti pratipalaka, karana manuja danuja kula ghalaka .
सुनु कपीस लंकापति बीरा। केहि बिधि तरिअ जलधि गंभीरा ॥
Sunu kapisa lamkapati bira, kehi bidhi taria jaladhi gambhira .
संकुल मकर उरग झष जाती। अति अगाध दुस्तर सब भाँती ॥
Samkula makara uraga jhasha jati, ati agadha dustara saba bha.nti .
कह लंकेस सुनहु रघुनायक। कोटि सिंधु सोषक तव सायक ॥
Kaha lamkesa sunahu raghunayaka, koti simdhu soshaka tava sayaka .
जद्यपि तदपि नीति असि गाई। बिनय करिअ सागर सन जाई ॥
Jadyapi tadapi niti asi gai, binaya karia sagara sana jai .
doha
प्रभु तुम्हार कुलगुर जलधि कहिहि उपाय बिचारि। बिनु प्रयास सागर तरिहि सकल भालु कपि धारि ॥
Prabhu tumhara kulagura jaladhi kahihi upaya bichari, binu prayasa sagara tarihi sakala bhalu kapi dhari .
chaupai
सखा कही तुम्ह नीकि उपाई। करिअ दैव जौं होइ सहाई ॥
Sakha kahi tumha niki upai, karia daiva jaum hoi sahai .
मंत्र न यह लछिमन मन भावा। राम बचन सुनि अति दुख पावा ॥
Mamtra na yaha lachimana mana bhava, rama bachana suni ati dukha pava .
नाथ दैव कर कवन भरोसा। सोषिअ सिंधु करिअ मन रोसा ॥
Natha daiva kara kavana bharosa, soshia simdhu karia mana rosa .
कादर मन कहुँ एक अधारा। दैव दैव आलसी पुकारा ॥
Kadara mana kahu.n eka adhara, daiva daiva alasi pukara .
सुनत बिहसि बोले रघुबीरा। ऐसेहिं करब धरहु मन धीरा ॥
Sunata bihasi bole Raghubira, aisehim karaba dharahu mana dhira .
अस कहि प्रभु अनुजहि समुझाई। सिंधु समीप गए रघुराई ॥
Asa kahi prabhu anujahi samujhai, simdhu samipa gae Raghurai .
प्रथम प्रनाम कीन्ह सिरु नाई। बैठे पुनि तट दर्भ डसाई ॥
Prathama pranama kinha siru nai, baithe puni tata darbha dasai .
जबहिं बिभीषन प्रभु पहिं आए। पाछें रावन दूत पठाए ॥
Jabahim bibhishana prabhu pahim ae, pachem Ravana duta pathae .
doha
सकल चरित तिन्ह देखे धरें कपट कपि देह। प्रभु गुन हृदयँ सराहहिं सरनागत पर नेह ॥
Sakala charita tinha dekhe dharem kapata kapi deha, prabhu guna hrridaya.n sarahahim saranagata para neha .
chaupai
प्रगट बखानहिं राम सुभाऊ। अति सप्रेम गा बिसरि दुराऊ ॥
Pragata bakhanahim rama subhau, ati saprema ga bisari durau .
रिपु के दूत कपिन्ह तब जाने। सकल बाँधि कपीस पहिं आने ॥
Ripu ke duta kapinha taba jane, sakala ba.ndhi kapisa pahim ane .
कह सुग्रीव सुनहु सब बानर। अंग भंग करि पठवहु निसिचर ॥
Kaha Sugriva sunahu saba banara, amga bhamga kari pathavahu nisichara .
सुनि सुग्रीव बचन कपि धाए। बाँधि कटक चहु पास फिराए ॥
Suni Sugriva bachana kapi dhae, ba.ndhi kataka chahu pasa phirae .
बहु प्रकार मारन कपि लागे। दीन पुकारत तदपि न त्यागे ॥
Bahu prakara marana kapi lage, dina pukarata tadapi na tyage .
जो हमार हर नासा काना। तेहि कोसलाधीस कै आना ॥
Jo hamara hara nasa kana, tehi kosaladhisa kai ana .
सुनि लछिमन सब निकट बोलाए। दया लागि हँसि तुरत छोडाए ॥
Suni lachimana saba nikata bolae, daya lagi ha.nsi turata chodae .
रावन कर दीजहु यह पाती। लछिमन बचन बाचु कुलघाती ॥
Ravana kara dijahu yaha pati, lachimana bachana bachu kulaghati .
doha
कहेहु मुखागर मूढ़ सन मम संदेसु उदार। सीता देइ मिलेहु न त आवा काल तुम्हार ॥
Kahehu mukhagara mu.dha sana mama samdesu udara, Sita dei milehu na ta ava kala tumhara .
chaupai
तुरत नाइ लछिमन पद माथा। चले दूत बरनत गुन गाथा ॥
Turata nai lachimana pada matha, chale duta baranata guna gatha .
कहत राम जसु लंकाँ आए। रावन चरन सीस तिन्ह नाए ॥
Kahata rama jasu lamka.n ae, Ravana charana sisa tinha nae .
बिहसि दसानन पूँछी बाता। कहसि न सुक आपनि कुसलाता ॥
Bihasi Dasanana pu.nchi bata, kahasi na suka apani kusalata .
पुनि कहु खबरि बिभीषन केरी। जाहि मृत्यु आई अति नेरी ॥
Puni kahu khabari bibhishana keri, jahi mrrityu ai ati neri .
करत राज लंका सठ त्यागी। होइहि जब कर कीट अभागी ॥
Karata raja lamka satha tyagi, hoihi jaba kara kita abhagi .
पुनि कहु भालु कीस कटकाई। कठिन काल प्रेरित चलि आई ॥
Puni kahu bhalu kisa katakai, kathina kala prerita chali ai .
जिन्ह के जीवन कर रखवारा। भयउ मृदुल चित सिंधु बिचारा ॥
Jinha ke jivana kara rakhavara, bhayau mrridula chita simdhu bichara .
कहु तपसिन्ह कै बात बहोरी। जिन्ह के हृदयँ त्रास अति मोरी ॥
Kahu tapasinha kai bata bahori, jinha ke hrridaya.n trasa ati mori .
doha
की भइ भेंट कि फिरि गए श्रवन सुजसु सुनि मोर। कहसि न रिपु दल तेज बल बहुत चकित चित तोर ॥
Ki bhai bhemta ki phiri gae shravana sujasu suni mora, kahasi na ripu dala teja bala bahuta chakita chita tora .
chaupai
नाथ कृपा करि पूँछेहु जैसें। मानहु कहा क्रोध तजि तैसें ॥
Natha krripa kari pu.nchehu jaisem, manahu kaha krodha taji taisem .
मिला जाइ जब अनुज तुम्हारा। जातहिं राम तिलक तेहि सारा ॥
Mila jai jaba anuja tumhara, jatahim rama tilaka tehi sara .
रावन दूत हमहि सुनि काना। कपिन्ह बाँधि दीन्हे दुख नाना ॥
Ravana duta hamahi suni kana, kapinha ba.ndhi dinhe dukha nana .
श्रवन नासिका काटै लागे। राम सपथ दीन्हे हम त्यागे ॥
Shravana nasika katai lage, rama sapatha dinhe hama tyage .
पूँछिहु नाथ राम कटकाई। बदन कोटि सत बरनि न जाई ॥
Pu.nchihu natha rama katakai, badana koti sata barani na jai .
नाना बरन भालु कपि धारी। बिकटानन बिसाल भयकारी ॥
Nana barana bhalu kapi dhari, bikatanana bisala bhayakari .
जेहिं पुर दहेउ हतेउ सुत तोरा। सकल कपिन्ह महँ तेहि बलु थोरा ॥
Jehim pura daheu hateu suta tora, sakala kapinha maha.n tehi balu thora .
अमित नाम भट कठिन कराला। अमित नाग बल बिपुल बिसाला ॥
Amita nama bhata kathina karala, amita naga bala bipula bisala .
doha
द्विबिद मयंद नील नल अंगद गद बिकटासि। दधिमुख केहरि निसठ सठ जामवंत बलरासि ॥
Dvibida mayamda nila nala amgada Gada bikatasi, dadhimukha kehari nisatha satha jamavamta balarasi .
chaupai
ए कपि सब सुग्रीव समाना। इन्ह सम कोटिन्ह गनइ को नाना ॥
E kapi saba Sugriva samana, inha sama kotinha ganai ko nana .
राम कृपाँ अतुलित बल तिन्हहीं। तृन समान त्रेलोकहि गनहीं ॥
Rama krripa.n atulita bala tinhahim, trrina samana trelokahi ganahim .
अस मैं सुना श्रवन दसकंधर। पदुम अठारह जूथप बंदर ॥
Asa maim suna shravana dasakamdhara, paduma atharaha juthapa bamdara .
नाथ कटक महँ सो कपि नाहीं। जो न तुम्हहि जीतै रन माहीं ॥
Natha kataka maha.n so kapi nahim, jo na tumhahi jitai rana mahim .
परम क्रोध मीजहिं सब हाथा। आयसु पै न देहिं रघुनाथा ॥
Parama krodha mijahim saba hatha, ayasu pai na dehim Raghunatha .
सोषहिं सिंधु सहित झष ब्याला। पूरहीं न त भरि कुधर बिसाला ॥
Soshahim simdhu sahita jhasha byala, purahim na ta bhari kudhara bisala .
मर्दि गर्द मिलवहिं दससीसा। ऐसेइ बचन कहहिं सब कीसा ॥
Mardi garda milavahim Dasasisa, aisei bachana kahahim saba kisa .
गर्जहिं तर्जहिं सहज असंका। मानहु ग्रसन चहत हहिं लंका ॥
Garjahim tarjahim sahaja asamka, manahu grasana chahata hahim lamka .
doha
सहज सूर कपि भालु सब पुनि सिर पर प्रभु राम। रावन काल कोटि कहु जीति सकहिं संग्राम ॥
Sahaja sura kapi bhalu saba puni sira para prabhu rama, Ravana kala koti kahu jiti sakahim samgrama .
chaupai
राम तेज बल बुधि बिपुलाई। सेष सहस सत सकहिं न गाई ॥
Rama teja bala budhi bipulai, sesha sahasa sata sakahim na gai .
सक सर एक सोषि सत सागर। तब भ्रातहि पूँछेउ नय नागर ॥
Saka sara eka soshi sata sagara, taba bhratahi pu.ncheu naya nagara .
तासु बचन सुनि सागर पाहीं। मागत पंथ कृपा मन माहीं ॥
Tasu bachana suni sagara pahim, magata pamtha krripa mana mahim .
सुनत बचन बिहसा दससीसा। जौं असि मति सहाय कृत कीसा ॥
Sunata bachana bihasa Dasasisa, jaum asi mati sahaya krrita kisa .
सहज भीरु कर बचन दृढ़ाई। सागर सन ठानी मचलाई ॥
Sahaja bhiru kara bachana drri.dhai, sagara sana thani machalai .
मूढ़ मृषा का करसि बड़ाई। रिपु बल बुद्धि थाह मैं पाई ॥
Mu.dha mrrisha ka karasi ba.dai, ripu bala buddhi thaha maim pai .
सचिव सभीत बिभीषन जाकें। बिजय बिभूति कहाँ जग ताकें ॥
Sachiva sabhita bibhishana jakem, bijaya bibhuti kaha.n jaga takem .
सुनि खल बचन दूत रिस बाढ़ी। समय बिचारि पत्रिका काढ़ी ॥
Suni khala bachana duta risa ba.dhi, samaya bichari patrika ka.dhi .
रामानुज दीन्ही यह पाती। नाथ बचाइ जुड़ावहु छाती ॥
Ramanuja dinhi yaha pati, natha bachai ju.davahu chati .
बिहसि बाम कर लीन्ही रावन। सचिव बोलि सठ लाग बचावन ॥
Bihasi bama kara linhi Ravana, sachiva boli satha laga bachavana .
doha
बातन्ह मनहि रिझाइ सठ जनि घालसि कुल खीस। राम बिरोध न उबरसि सरन बिष्नु अज ईस ॥
Batanha manahi rijhai satha jani ghalasi kula khisa, rama birodha na ubarasi sarana bishnu aja isa .
की तजि मान अनुज इव प्रभु पद पंकज भृंग। होहि कि राम सरानल खल कुल सहित पतंग ॥
Ki taji mana anuja iva prabhu pada pamkaja bhrrimga, hohi ki rama saranala khala kula sahita patamga .
chaupai
सुनत सभय मन मुख मुसुकाई। कहत दसानन सबहि सुनाई ॥
Sunata sabhaya mana mukha musukai, kahata Dasanana sabahi sunai .
भूमि परा कर गहत अकासा। लघु तापस कर बाग बिलासा ॥
Bhumi para kara gahata akasa, laghu tapasa kara baga bilasa .
कह सुक नाथ सत्य सब बानी। समुझहु छाड़ि प्रकृति अभिमानी ॥
Kaha suka natha satya saba bani, samujhahu cha.di prakrriti abhimani .
सुनहु बचन मम परिहरि क्रोधा। नाथ राम सन तजहु बिरोधा ॥
Sunahu bachana mama parihari krodha, natha rama sana tajahu birodha .
अति कोमल रघुबीर सुभाऊ। जद्यपि अखिल लोक कर राऊ ॥
Ati komala Raghubira subhau, jadyapi akhila loka kara rau .
मिलत कृपा तुम्ह पर प्रभु करिही। उर अपराध न एकउ धरिही ॥
Milata krripa tumha para prabhu karihi, ura aparadha na ekau dharihi .
जनकसुता रघुनाथहि दीजे। एतना कहा मोर प्रभु कीजे। जब तेहिं कहा देन बैदेही। चरन प्रहार कीन्ह सठ तेही ॥
Janakasuta raghunathahi dije, etana kaha mora prabhu kije, jaba tehim kaha dena baidehi, charana prahara kinha satha tehi .
नाइ चरन सिरु चला सो तहाँ। कृपासिंधु रघुनायक जहाँ ॥
Nai charana siru chala so taha.n, krripasimdhu raghunayaka jaha.n .
करि प्रनामु निज कथा सुनाई। राम कृपाँ आपनि गति पाई ॥
Kari pranamu nija katha sunai, rama krripa.n apani gati pai .
रिषि अगस्ति कीं साप भवानी। राछस भयउ रहा मुनि ग्यानी ॥
Rishi Agasti kim sapa Bhavani, rachasa bhayau raha muni gyani .
बंदि राम पद बारहिं बारा। मुनि निज आश्रम कहुँ पगु धारा ॥
Bamdi rama pada barahim bara, muni nija ashrama kahu.n pagu dhara .
doha
बिनय न मानत जलधि जड़ गए तीन दिन बीति। बोले राम सकोप तब भय बिनु होइ न प्रीति ॥
Binaya na manata jaladhi ja.da gae tina dina biti, bole rama sakopa taba bhaya binu hoi na priti .
chaupai
लछिमन बान सरासन आनू। सोषौं बारिधि बिसिख कृसानू ॥
Lachimana bana sarasana anu, soshaum baridhi bisikha krrisanu .
सठ सन बिनय कुटिल सन प्रीती। सहज कृपन सन सुंदर नीती ॥
Satha sana binaya kutila sana priti, sahaja krripana sana sumdara niti .
ममता रत सन ग्यान कहानी। अति लोभी सन बिरति बखानी ॥
Mamata rata sana gyana kahani, ati lobhi sana birati bakhani .
क्रोधिहि सम कामिहि हरि कथा। ऊसर बीज बएँ फल जथा ॥
Krodhihi sama kamihi hari katha, usara bija bae.n phala jatha .
अस कहि रघुपति चाप चढ़ावा। यह मत लछिमन के मन भावा ॥
Asa kahi Raghupati chapa cha.dhava, yaha mata lachimana ke mana bhava .
संघानेउ प्रभु बिसिख कराला। उठी उदधि उर अंतर ज्वाला ॥
Samghaneu prabhu bisikha karala, uthi udadhi ura amtara jvala .
मकर उरग झष गन अकुलाने। जरत जंतु जलनिधि जब जाने ॥
Makara uraga jhasha gana akulane, jarata jamtu jalanidhi jaba jane .
कनक थार भरि मनि गन नाना। बिप्र रूप आयउ तजि माना ॥
Kanaka thara bhari mani gana nana, bipra rupa ayau taji mana .
doha
काटेहिं पइ कदरी फरइ कोटि जतन कोउ सींच। बिनय न मान खगेस सुनु डाटेहिं पइ नव नीच ॥
Katehim pai kadari pharai koti jatana kou simcha, binaya na mana khagesa sunu datehim pai nava nicha .
chaupai
सभय सिंधु गहि पद प्रभु केरे। छमहु नाथ सब अवगुन मेरे ॥
Sabhaya simdhu gahi pada prabhu kere, chamahu natha saba avaguna mere .
गगन समीर अनल जल धरनी। इन्ह कइ नाथ सहज जड़ करनी ॥
Gagana samira anala jala dharani, inha kai natha sahaja ja.da karani .
तव प्रेरित मायाँ उपजाए। सृष्टि हेतु सब ग्रंथनि गाए ॥
Tava prerita maya.n upajae, srrishti hetu saba gramthani gae .
प्रभु आयसु जेहि कहँ जस अहई। सो तेहि भाँति रहे सुख लहई ॥
Prabhu ayasu jehi kaha.n jasa ahai, so tehi bha.nti rahe sukha lahai .
प्रभु भल कीन्ही मोहि सिख दीन्ही। मरजादा पुनि तुम्हरी कीन्ही ॥
Prabhu bhala kinhi mohi sikha dinhi, marajada puni tumhari kinhi .
ढोल गवाँर सूद्र पसु नारी। सकल ताड़ना के अधिकारी ॥
Dhola gava.nra sudra pasu nari, sakala ta.dana ke adhikari .
प्रभु प्रताप मैं जाब सुखाई। उतरिहि कटकु न मोरि बड़ाई ॥
Prabhu pratapa maim jaba sukhai, utarihi kataku na mori ba.dai .
प्रभु अग्या अपेल श्रुति गाई। करौं सो बेगि जौ तुम्हहि सोहाई ॥
Prabhu agya apela shruti gai, karaum so begi jau tumhahi sohai .
doha
सुनत बिनीत बचन अति कह कृपाल मुसुकाइ। जेहि बिधि उतरै कपि कटकु तात सो कहहु उपाइ ॥
Sunata binita bachana ati kaha krripala musukai, jehi bidhi utarai kapi kataku tata so kahahu upai .
chaupai
नाथ नील नल कपि द्वौ भाई। लरिकाई रिषि आसिष पाई ॥
Natha nila nala kapi dvau bhai, larikai rishi asisha pai .
तिन्ह के परस किएँ गिरि भारे। तरिहहिं जलधि प्रताप तुम्हारे ॥
Tinha ke parasa kie.n giri bhare, tarihahim jaladhi pratapa tumhare .
मैं पुनि उर धरि प्रभुताई। करिहउँ बल अनुमान सहाई ॥
Maim puni ura dhari prabhutai, karihau.n bala anumana sahai .
एहि बिधि नाथ पयोधि बँधाइअ। जेहिं यह सुजसु लोक तिहुँ गाइअ ॥
Ehi bidhi natha payodhi ba.ndhaia, jehim yaha sujasu loka tihu.n gaia .
एहि सर मम उत्तर तट बासी। हतहु नाथ खल नर अघ रासी ॥
Ehi sara mama uttara tata basi, hatahu natha khala nara agha rasi .
सुनि कृपाल सागर मन पीरा। तुरतहिं हरी राम रनधीरा ॥
Suni krripala sagara mana pira, turatahim hari rama ranadhira .
देखि राम बल पौरुष भारी। हरषि पयोनिधि भयउ सुखारी ॥
Dekhi rama bala paurusha bhari, harashi payonidhi bhayau sukhari .
सकल चरित कहि प्रभुहि सुनावा। चरन बंदि पाथोधि सिधावा ॥
Sakala charita kahi prabhuhi sunava, charana bamdi pathodhi sidhava .
chhand
निज भवन गवनेउ सिंधु श्रीरघुपतिहि यह मत भायऊ। यह चरित कलि मलहर जथामति दास तुलसी गायऊ । सुख भवन संसय समन दवन बिषाद रघुपति गुन गना । तजि सकल आस भरोस गावहि सुनहि संतत सठ मना ॥
Nija bhavana gavaneu simdhu shriraghupatihi yaha mata bhayau, yaha charita kali malahara jathamati dasa tulasi gayau, sukha bhavana samsaya samana davana bishada Raghupati guna gana, taji sakala asa bharosa gavahi sunahi samtata satha mana .
doha
सकल सुमंगल दायक रघुनायक गुन गान। सादर सुनहिं ते तरहिं भव सिंधु बिना जलजान ॥
Sakala sumamgala dayaka raghunayaka guna gana, sadara sunahim te tarahim bhava simdhu bina jalajana .
Fifth kand of the Ramcharitmanas, recited as a complete path.
Sourced and cross-checked against two independent sources; our meanings are written in our own words, never copied. Personal, devotional use — including printing and sharing short excerpts with attribution — is free and encouraged.