Gajendra Moksha Stotram

श्री शुक उवाच -

Śrī śuka uvāca -

एवं व्यवसितो बुद्ध्या समाधाय मनो हृदि

Evaṃ vyavasito buddhyā samādhāya mano hṛdi

जजाप परमं जाप्यं प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितम

Jajāpa paramaṃ jāpyaṃ prāgjanmanyanuśikṣitama

गजेन्द्र उवाच -

Gajendra uvāca -

ऊं नमो भगवते तस्मै यत एतच्चिदात्मकम

Ūṃ namo bhagavate tasmai yata etaccidātmakama

पुरुषायादिबीजाय परेशायाभिधीमहि

Puruṣāyādibījāya pareśāyābhidhīmahi

यस्मिन्निदं यतश्चेदं येनेदं य इदं स्वयं

Yasminnidaṃ yataścedaṃ yenedaṃ ya idaṃ svayaṃ

योस्मात्परस्माच्च परस्तं प्रपद्ये स्वयम्भुवम

Yosmātparasmācca parastaṃ prapadye svayambhuvama

यः स्वात्मनीदं निजमाययार्पितं क्वचिद्विभातं क्व च तत्तिरोहितम

Yaḥ svātmanīdaṃ nijamāyayārpitaṃ kvacidvibhātaṃ kva ca tattirohitama

अविद्धदृक साक्ष्युभयं तदीक्षते स आत्म मूलोsवत् मां परात्परः

Aviddhadṛka sākṣyubhayaṃ tadīkṣate sa ātma mūlosvat māṃ parātparaḥ

कालेन पंचत्वमितेषु कृत्स्नशो लोकेषु पालेषु च सर्व हेतुषु

Kālena paṃcatvamiteṣu kṛtsnaśo lokeṣu pāleṣu ca sarva hetuṣu

तमस्तदाऽऽऽसीद गहनं गभीरं यस्तस्य पारेsभिविराजते विभुः

Tamastadā'''sīda gahanaṃ gabhīraṃ yastasya pāresbhivirājate vibhuḥ

न यस्य देवा ऋषयः पदं विदु- र्जन्तुः पुनः कोsर्हति गन्तुमीरितुम

Na yasya devā ṛṣayaḥ padaṃ vidu- rjantuḥ punaḥ kosrhati gantumīrituma

यथा नटस्याकृतिभिर्विचेष्टतो दुरत्ययानुक्रमणः स मावतु

Yathā naṭasyākṛtibhirviceṣṭato duratyayānukramaṇaḥ sa māvatu

दिदृक्षवो यस्य पदं सुमंगलम विमुक्त संगा मुनयः सुसाधवः

Didṛkṣavo yasya padaṃ sumaṃgalama vimukta saṃgā munayaḥ susādhavaḥ

चरन्त्यलोकव्रतमव्रणं वने भूतात्मभूता सुहृदः स मे गतिः

Carantyalokavratamavraṇaṃ vane bhūtātmabhūtā suhṛdaḥ sa me gatiḥ

न विद्यते यस्य न जन्म कर्म वा न नाम रूपे गुणदोष एव वा

Na vidyate yasya na janma karma vā na nāma rūpe guṇadoṣa eva vā

तथापि लोकाप्ययसम्भवाय यः स्वमायया तान्यनुकालमृच्छति

Tathāpi lokāpyayasambhavāya yaḥ svamāyayā tānyanukālamṛcchati

तस्मै नमः परेशाय ब्रह्मणेsनन्तशक्तये

Tasmai namaḥ pareśāya brahmaṇesnantaśaktaye

अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्य कर्मणे

Arūpāyorurūpāya nama āścarya karmaṇe

नम आत्म प्रदीपाय साक्षिणे परमात्मने

Nama ātma pradīpāya sākṣiṇe paramātmane

नमो गिरां विदूराय मनसश्चेतसामपि

Namo girāṃ vidūrāya manasaścetasāmapi

सत्त्वेन प्रतिलभ्याय नैष्कर्म्येण विपश्चिता

Sattvena pratilabhyāya naiṣkarmyeṇa vipaścitā

नमः कैवल्यनाथाय निर्वाणसुखसंविदे

Namaḥ kaivalyanāthāya nirvāṇasukhasaṃvide

नमः शान्ताय घोराय मूढाय गुण धर्मिणे

Namaḥ śāntāya ghorāya mūḍhāya guṇa dharmiṇe

निर्विशेषाय साम्याय नमो ज्ञानघनाय च

Nirviśeṣāya sāmyāya namo jñānaghanāya ca

क्षेत्रज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वाध्यक्षाय साक्षिणे

Kṣetrajñāya namastubhyaṃ sarvādhyakṣāya sākṣiṇe

पुरुषायात्ममूलाय मूलप्रकृतये नमः

Puruṣāyātmamūlāya mūlaprakṛtaye namaḥ

सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे सर्वप्रत्ययहेतवे

Sarvendriyaguṇadraṣṭre sarvapratyayahetave

असताच्छाययोक्ताय सदाभासाय ते नमः

Asatācchāyayoktāya sadābhāsāya te namaḥ

नमो नमस्तेsखिल कारणाय निष्कारणायाद्भुत कारणाय

Namo namasteskhila kāraṇāya niṣkāraṇāyādbhuta kāraṇāya

सर्वागमान्मायमहार्णवाय नमोपवर्गाय परायणाय

Sarvāgamānmāyamahārṇavāya namopavargāya parāyaṇāya

गुणारणिच्छन्न चिदूष्मपाय तत्क्षोभविस्फूर्जित मानसाय

Guṇāraṇicchanna cidūṣmapāya tatkṣobhavisphūrjita mānasāya

नैष्कर्म्यभावेन विवर्जितागम- स्वयंप्रकाशाय नमस्करोमि

Naiṣkarmyabhāvena vivarjitāgama- svayaṃprakāśāya namaskaromi

मादृक्प्रपन्नपशुपाशविमोक्षणाय मुक्ताय भूरिकरुणाय नमोsलयाय

Mādṛkprapannapaśupāśavimokṣaṇāya muktāya bhūrikaruṇāya namoslayāya

स्वांशेन सर्वतनुभृन्मनसि प्रतीत- प्रत्यग्दृशे भगवते बृहते नमस्ते

Svāṃśena sarvatanubhṛnmanasi pratīta- pratyagdṛśe bhagavate bṛhate namaste

आत्मात्मजाप्तगृहवित्तजनेषु सक्तै- र्दुष्प्रापणाय गुणसंगविवर्जिताय

Ātmātmajāptagṛhavittajaneṣu saktai- rduṣprāpaṇāya guṇasaṃgavivarjitāya

मुक्तात्मभिः स्वहृदये परिभाविताय ज्ञानात्मने भगवते नम ईश्वराय

Muktātmabhiḥ svahṛdaye paribhāvitāya jñānātmane bhagavate nama īśvarāya

यं धर्मकामार्थविमुक्तिकामा भजन्त इष्टां गतिमाप्नुवन्ति

Yaṃ dharmakāmārthavimuktikāmā bhajanta iṣṭāṃ gatimāpnuvanti

किं त्वाशिषो रात्यपि देहमव्ययं करोतु मेsदभ्रदयो विमोक्षणम्

Kiṃ tvāśiṣo rātyapi dehamavyayaṃ karotu mesdabhradayo vimokṣaṇam

एकान्तिनो यस्य न कंचनार्थ वांछन्ति ये वै भगवत्प्रपन्नाः

Ekāntino yasya na kaṃcanārtha vāṃchanti ye vai bhagavatprapannāḥ

अत्यद्भुतं तच्चरितं सुमंगलं गायन्त आनन्द समुद्रमग्नाः

Atyadbhutaṃ taccaritaṃ sumaṃgalaṃ gāyanta ānanda samudramagnāḥ

तमक्षरं ब्रह्म परं परेश- मव्यक्तमाध्यात्मिकयोगगम्यम

Tamakṣaraṃ brahma paraṃ pareśa- mavyaktamādhyātmikayogagamyama

अतीन्द्रियं सूक्ष्ममिवातिदूर- मनन्तमाद्यं परिपूर्णमीडे

Atīndriyaṃ sūkṣmamivātidūra- manantamādyaṃ paripūrṇamīḍe

यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचराः

Yasya brahmādayo devā vedā lokāścarācarāḥ

नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृताः

Nāmarūpavibhedena phalgvyā ca kalayā kṛtāḥ

यथार्चिषोsग्नेः सवितुर्गभस्तयो निर्यान्ति संयान्त्यसकृत् स्वरोचिषः

Yathārciṣosgneḥ saviturgabhastayo niryānti saṃyāntyasakṛt svarociṣaḥ

तथा यतोsयं गुणसंप्रवाहो बुद्धिर्मनः खानि शरीरसर्गाः

Tathā yatosyaṃ guṇasaṃpravāho buddhirmanaḥ khāni śarīrasargāḥ

स वै न देवासुरमर्त्यतिर्यंग न स्त्री न षण्डो न पुमान न जन्तुः

Sa vai na devāsuramartyatiryaṃga na strī na ṣaṇḍo na pumāna na jantuḥ

नायं गुणः कर्म न सन्न चासन निषेधशेषो जयतादशेषः

Nāyaṃ guṇaḥ karma na sanna cāsana niṣedhaśeṣo jayatādaśeṣaḥ

जिजीविषे नाहमिहामुया कि- मन्तर्बहिश्चावृतयेभयोन्या

Jijīviṣe nāhamihāmuyā ki- mantarbahiścāvṛtayebhayonyā

इच्छामि कालेन न यस्य विप्लव- स्तस्यात्मलोकावरणस्य मोक्षम

Icchāmi kālena na yasya viplava- stasyātmalokāvaraṇasya mokṣama

सोsहं विश्वसृजं विश्वमविश्वं विश्ववेदसम

Soshaṃ viśvasṛjaṃ viśvamaviśvaṃ viśvavedasama

विश्वात्मानमजं ब्रह्म प्रणतोsस्मि परं पदम्

Viśvātmānamajaṃ brahma praṇatossmi paraṃ padam

योगरन्धित कर्माणो हृदि योगविभाविते

Yogarandhita karmāṇo hṛdi yogavibhāvite

योगिनो यं प्रपश्यन्ति योगेशं तं नतोsस्म्यहम्

Yogino yaṃ prapaśyanti yogeśaṃ taṃ natossmyaham

नमो नमस्तुभ्यमसह्यवेग- शक्तित्रयायाखिलधीगुणाय

Namo namastubhyamasahyavega- śaktitrayāyākhiladhīguṇāya

प्रपन्नपालाय दुरन्तशक्तये कदिन्द्रियाणामनवाप्यवर्त्मने

Prapannapālāya durantaśaktaye kadindriyāṇāmanavāpyavartmane

नायं वेद स्वमात्मानं यच्छ्क्त्याहंधिया हतम्

Nāyaṃ veda svamātmānaṃ yacchktyāhaṃdhiyā hatam

तं दुरत्ययमाहात्म्यं भगवन्तमितोsस्म्यहम्

Taṃ duratyayamāhātmyaṃ bhagavantamitossmyaham

श्री शुकदेव उवाच -

Śrī śukadeva uvāca -

एवं गजेन्द्रमुपवर्णितनिर्विशेषं ब्रह्मादयो विविधलिंगभिदाभिमानाः

Evaṃ gajendramupavarṇitanirviśeṣaṃ brahmādayo vividhaliṃgabhidābhimānāḥ

नैते यदोपससृपुर्निखिलात्मकत्वात तत्राखिलामरमयो हरिराविरासीत्

Naite yadopasasṛpurnikhilātmakatvāta tatrākhilāmaramayo harirāvirāsīt

तं तद्वदार्त्तमुपलभ्य जगन्निवासः स्तोत्रं निशम्य दिविजैः सह संस्तुवद्भि :

Taṃ tadvadārttamupalabhya jagannivāsaḥ stotraṃ niśamya divijaiḥ saha saṃstuvadbhi :

छन्दोमयेन गरुडेन समुह्यमान – श्चक्रायुधोsभ्यगमदाशु यतो गजेन्द्रः

Chandomayena garuḍena samuhyamāna – ścakrāyudhosbhyagamadāśu yato gajendraḥ

सोsन्तस्सरस्युरुबलेन गृहीत आर्त्तो दृष्ट्वा गरुत्मति हरिम् ख उपात्तचक्रम

Sosntassarasyurubalena gṛhīta ārtto dṛṣṭvā garutmati harim kha upāttacakrama

उत्क्षिप्य साम्बुजकरं गिरमाह कृच्छा – नारायणाखिलगुरो भगवन्नमस्ते

Utkṣipya sāmbujakaraṃ giramāha kṛcchā – nārāyaṇākhilaguro bhagavannamaste

तं वीक्ष्य पीडितमजः सहसावतीर्य सग्राहमाशु सरसः कृपयोज्जहार

Taṃ vīkṣya pīḍitamajaḥ sahasāvatīrya sagrāhamāśu sarasaḥ kṛpayojjahāra

ग्राहाद् विपाटितमुखादरिणा गजेन्द्रं सम्पश्यतां हरिरमूमुच दुस्त्रियाणाम्

Grāhād vipāṭitamukhādariṇā gajendraṃ sampaśyatāṃ hariramūmuca dustriyāṇām